تجهیزات زنبورداریوسایل و تجهیزات عمده زنبورداری
دستگاه دودی
آیا می­دانید که زنبورعسل موجودی صددرصد وحشی است و توسط انسان مهار نشده است؟ همان­طور که انسان برای مهار کردن اکثر موجودات وحشی، راهی یافته است تا آنها را مطیع خود کند، برای رام کردن زنبورعسل نیز روش­هایی را یافته است. یکی از این روش­های مهار کردن و آرام کردن آن­ها از طریق دود است. آنها از دود و گاز حاصل از سوختن  مواد چوبی و پارچه­ا می­ترسند و محل استقرار خود را ترک می­کنند و به نقاط کم­دود می­روند. اگر در کندوی عسل دود داده شود زنبورها حتی منطقه پرورش نوزادان خود را نیز ترک می­کنند. زنبوردارها نیز از این رفتار زنبور استفاده کرده و دستگاه­ های مختلفی را برای این کار ساخته­ اند. اجسام نیم­سوخته را که در حال دود کردن هستند در داخل آنها قرار می­دهند و در هنگام بازدید از کندوها و یا انتقال آنها به نقاط دیگر از آنها استفاده می­کنند. دستگاه­های دودی برحسب سلیقه افراد و کشورهای مختلف به اشکال مختلف ساخته شده­ اند ولی همه­ ی آنها یک هدف را دنبال می­کنند. دور کردن جمعیت زنبورها از محلی که زنبوردار می­خواهد بازدید کند. چنین مواقعی عبارتند از:
بازدید بهاری، تغذیه­ ی کمکی زنبورها، ذخیره­ ی غذای زمستانه، تغذیه­ ی پائیزی، بچه­گیری، درمان بیماری­ها، تعویض ملکه، تهیه زنبور پاکتی، تهیه زهر زنبورعسل، تهیه کندوهای جفتگیری و…
مواد سوختی این دستگاه­ها معمولاً از گیاهان و یا از پارچه­ های از جنس کتان، پنبه­ای و یا کود خشک حیوانات، توتون یا تنباکو انتخاب می­شوند.
لازم به ذکر است که هنگام بازدید از کندو مقدار کمی دود از دریچه پرواز وارد کندو می­کنند و کمی در بالای سطح کندو دود می­دهند. هرگز نباید دود را در عمق کندو و داخل ناحیه نوزادان فرستاد، چون ممکن است به آنها صدمه بزند و ملکه نیز از کندو خارج شود و زنبورها بیشتر عصبانی شوند و به زنبوردار حمله می­کنند.
کلاه توری و لباس کار
کلاه توری یا سرکش وسیله­ ای است که هنگام کار با زنبور روی سر گذاشته می­شود و صورت، سر و گردن را می­پوشاند تا زنبوردار از نیش زنبور در امان باشد. کلاه توری دارای انواع و اقسام مختلفی است که از نظر شکل ظاهری، طرح و جنس آن متفاوت هستند.
کلاه توری بخشی از لباس زنبورداری است. این لباس­ها معمولاً یکسره است و همراه با دستکش مخصوص و چکمه استفاده می­شود تا تمام بدن از نیش زنبور محافظت شود. استفاده از لباس کار مناسب نیز به همه­ی زنبورداران توصیه می­شود. لباس کار بهتر است یک تکه، سفید رنگ و یا زردرنگ باشد زیرا این رنگ­ها به زنبور آرامش می­دهد. همچنین لباس کار باید تمام سطح بدن را بپوشاند و بهتر است که سر آستین­ها و در قسمت مچ پا لباس کار کش­دار باشد به گونه­ای که زنبورها نتوانند وارد بدن شوند.
استفاده از دستکش تا زمانی که دست­ها نسبت به نیش زنبور مصونیت پیدا نکرده لازم است اما پس از آن، کارها بدون دستکش راحت­تر انجام می­شود. بهتر است تا توری قسمت جلوی صورت سیاه­رنگ باشد تا هنگام بازدید بتوان نوزادان سفید رنگ زنبورها را در داخل سلول­ها به راحتی رویت کرد.
کاردک
این وسیله که برای کار زنبورداری بسیار ضروری است دارای اشکال و انواع مختلف است. جنس آن معمولاً از فولاد است تیغه­ی آن به شکل­های مختلف است و هر کدام کاربردهای متفاوت دارد. کاردک قطعه ­ای است فولادی به طول حدود ۴/۲۵ سانتی­متر است که در انتهای خمیده شده آن سوراخی تعبیه شده است از آن برای کشیدن میخ استفاده می­شود.
کاردک برای تراشیدن و تمیز کردن موم، بره ­موم چسبیده به دیواره ­های کندو و سطح شان­ها و.. به کار برده می­شود. ضمناً درصورت لزوم به عنوان اهرم از آن می­توان استفاده کرد.
برس زنبور
این وسیله باید همیشه تمیز باشد زیرا برای جدا کدن زنبورها از روی شان­های عسل، نوزادان و یا سلول­های ملکه به کار برده می­شود . برای تمیز ماندن آن باید هرچند وقت یک­بار آن را بشویید. در صورتی که به این وسیله دسترسی ندارید می­توانید از پر مرغ یا پر غاز استفاده کنید.
دستگاه مولد باد
به جای استفاده از برس از این دستگاه استفاده می­کنند تا زنبورها را زا روی شان جدا کنند و آن دستگاه وسیله­ ای برقی است که تولید باد می­کند و باد حاصل شده از طریق لوله­ ای مخصوص به بیرون هدایت می­شود که چون سرلوله­ را به طرف شان­ها بگیرند زنبورها را از روی آن جدا می­سازد.
شبکه­ ی ملکه
کاربرد این شبکه برای جدا کردن منطقه­ ی پرورش نوزادان از محل ذخیره­ی عسل در طبقات کندو است. همچنین در برخی از مراحل پرورش ملکه نیز از این وسیله استفاده می­شود.
و آن صفحه­ ای فلزی است به اندازه ابعاد کندو که دارای سوراخ­ها یا شکاف­هایی به قطر ۴/۴ میلی­متر است و تنها زنبورهای کارگر توان عبور از آن را دارند و آن را باید بین بدنه و طبقات قرار دهند.
 شربت­خوری ۲، قفس­های معرفی ملکه به کندو ۳، تله گرده گیر ۴ (وسیله ­ای برای جمع­آوری گرده از پاهای زنبورهای کارگر)، کاردهای درپوش ­برداری شان­های عسل ۵ (برای درپوش­برداری شان­های عسل) ، دریچه یا دروازه­ی یک طرفه (برای جدا کردن زنبورها از روی شان­های عسل به کار برده می­شود.)
دستگاه اکستراکتور
دستگاهی است که برای جدا کردن عسل از شان­ها استفاده می­شود. قبل از اینکه شانه­ های عسل داخل این دستگاه گذاشته شود باید شان­ها را درپوش­برداری کنید تا عسل به راحتی از شانه ­ها جدا شود.
دستگاه عسل پُرکن
دستگاهی است بکه برای پر کردن ظروف مختلف عسل مورد استفاده قرار می­گیرد. حجم این دستگاه­ها متفاوتند و نوع دستی و برقی آن مورد استفاده قرار می­گیرد، در دستگاه­های جدید الکتریکی، عسل به وسیله­ی حرارت المنت و یابخار آب گرم و نیز به طریق بهم زدن مخصوص، از شانه­ها خارج می­شود.
ترازو
یک کندو را روی ترازو قرارداده و اطارفش را هم خوب بپوشانید تا از باد و باران . آفتاب آسیب نبیند. در بهار و تابستان با کنترل همه روزه (مثلاً ساعت ۸ صبح) می­توان از وضع باروری جمعیت و وضع باردهی منطقه آگاه شد و در صورت عدم افزایش کافی وزن کندو نسبت به روز پیش، باید فوری کندوها را به نقطه­ی پر گل دیگری انتقال داد. در زمستان هر ۱۵ روز یک بار کندوها را وزن کنید. از سبک شدن وزن کندوها به وضع داخلی جمعیت­ها می­توان پی برد. از قپان هم می­توان برای همین منظور استفاده کرد.
سطل­های عسل
عسل را پس از اکتراکتور کردن داخل سطل­های بزرگ یا متوسط پلاستیکی ریخته، ۲۴ ساعت در گوشه­ای به حال خود می­گذارند تا تمام موم­های ریزی که در اثر اکستراکتور کردن عسل با آن مخلوط شده­اند روی عسل­ها بیایند و جدا کردنشان از عسل آسان باشد.
صافی دوبل
این وسیله از ۲ صافی درست شده که روی یکدیگر قرار دارند. عسلی را که روز قبل اکستراکتور شده بود نخست موم­هایی که روی عسل آمده با یک قاشق برداشته در ظرفی می­ریزند، آنگاه عسل نسبتاً صاف شده را که فقط اندکی موم داخلش وجود دارد از صافی دویل می­گذرانند تا بقیه موم­ها هم گرفته شود. آنگاه عسل کاملاً صاف شده را در ظرف دلخواه ریخته به بازار عرضه می­دارند.
هم­زن عسل
عسل پس از سفت و متبلور شدن، هنگام خوردن معمولاً ذراتش روی زبان مثل شن ریز(ماسه) حس می­شود که چندان خوش آیند نیست.
به محض شروع به سفت شدن، مدت یک هفته هر روز حدود ۱۰ دقیقه عسل را در داخل ظرف با دستگاه هم­زن خوب هم بزنید. در این حال پس از سفت شدن مثل کرده روی زبان نرم و مطبوع حس خواهد شد.(جنس هم­زن آن بهتر است از استیل باشد تا زنگ نزند.)
وسایل برداشت محصول موم
دستگاه تصفیه موم برقی
طرز کار این دستگاه به این طریق است که صفحه­ی پایین به وسیله ­ی برق گرم می­گردد و با فشار از بالا به وسیله­ی صفحه­ ی دیگر چوبی که تنها سطح تماس آن با موم فلزی می­باشد موم­های ذوب شده به داخل ناودانی که دور تا دور صفحه­ ی پایینی گذاشته شده روان گشته و از آنجا به داخل سطلی که زیر آن قرار می­دهند می­ریزد.
معمولاٌ بین ناودان و سطل یک صافی قرار می­دهند تا مواد زائدی که اغلب همراه موم­های ذوب شده روان می­گردند در آنجا متوقف گشته و به داخل سطل نروند. به این وسیله موم داخل سطل خالص­تر و بهتر به دست می­آید.
تصفیه موم به وسیله انرژی خورشیدی
این دستگاه می­تواند از تخته و یا از فلز درست شود. سطح بالای آن از شیشه درست شده است. مواظب باشید. باید دو صفحه­ ی شیشه به فاصله حدود یک سانتی­متر از یکدیگر تعبیه گردد تا نور خورشید بتواند داخل آن را خیلی زیادتر گرم کند و در نتیجه موم به سرعت ذوب شود. کف داخلی آن حتماً فلزی باشد، در قسمت جلو یک سوراخ می­گذارند که داخلش یک شبکه­ ی توری فلزی قرار داردتا مانع خروج مواد زائد که در موم تصفیه نشده هست گردد. زیر سوراخ یک سطل پلاستیکی یا فلزی می­گذارند تا موم­های ذوب شده قطره قطره به داخل آن بچکند. این موم تصفیه­کن برای مناطق گرمسیر که تابستانی داغ دارد بسیار خوب است.
جعبه­ فوق باید مطلقاً منفذی نداشته باشد تا گرما در داخل آن حبس و موم آب شود. هرگاه همین جعبه تنها با یک صفحه از شیشه درست شده باشد معمولاً نتیجه­ ای نمی­دهد.
دیواره ساز
دستگاهی است که موم را قالب زده  و صفحات موم را درست می­کند.
دو نوع از آن امروزه در بازارها دیده می­شوند. قالب زن صفحه­ای و قالب زن چرخی. معمولاً قالب زن چرخی با دست چرخانده می­شود ولی انواع برقی و موتوری آن نیز وجود دارند.
قرقره سیم گالوانیزه
از آن در سیم­دوز کردن قاب­های کندو استفاده می­شود. گالوانیزه بودن سیم باعث می­شود که هرگز زنگ نزند.
تخته­ ی موم دوز
موم قالب زده و قاب سیم­کشی شده را به منظور دوختن آنها با یکدیگر روی هم قرار می­دهند. برای دوختن باید همیشه روی تخته­ ی موم­دوز یک پارچه­ ی خیس شده گذاشت و بعد رویش ورقه­ ی موم قالب زده(دیواره) و سپس قاب سیم­کشی شده را قرار داد تا هنگام دوختن موم با قاب، این پارچه مانع چسبیده موم به تخته­ ی موم دوز گردد. پارچه را هر بار پس از دوختن یک قاب با موم باید دوباره خیس کرد و باز روی تخته­ ی موم­دوز پهن کرد. در غیر این صورت موم به پارچه خواهد چسبید.
موم­دوز
از یک چرخ­دندانه­دار درست شده که با فشار دادن آن بر روی سیم قاب، سیم به موم دوخته و دیواره درست می­شود. البته در زیر سیم و روی پارچه­ ی خیسی که روی تخته­ی موم­دوز قرار دارد یک ورقه­ ی موم قالب زده به بزرگی قابی که ورقه­ ی مومی باید به داخلش دوخته شود، گذاشته شده که موم دوز با فشار دادن سیم آن را به سیم می­دوزد.
موم­بُر
از یک دایره­ ی فلزی با لبه­ ی تیز درست شده و دارای دسته­ای چوبی است که دایره فلزی می­تواند در داخل دسته­ی چوبی به دور مرکزش بچرخد.با فشار دادن آن روی صفحه ­ی مومی قالب زده و چرخاندنش روی آن، می­توان صفحه­ ی مومی را به اندازه­ های دلخواه برید. برای مستقیم بریدن موم­ها می­توان از خط­کش استفاده کرد.
فشار دهنده دستی
وسیله­ ای است دستی که با قرار دادن قطعه ­ای از شان در کیسه و قرار دادن کیسه لای دو صفحه فشرده­ ساز، می­توان با نزدیک کردن دو دسته­ ی این وسیله به هم، عسل مایع را استخراج کرد. از این وسیله در مواقعی استفاده می­شود که مقدار شان کم باشد و ارزش استفاده از اکستراکتورهای بزرگ را نداشته باشد.
چاقوهای درپوش­زدایی برقی
از این چاقوها برای برداشتن درپوش مومی حجره­ ها قبل از استخراج عسل مایع استفاده می­شود. مدل­های مختلفی از این نوع چاقو ساخته شده است. در شکل رو به­ رو، چاقویی با تیغه ­ی فولادی، ضدزنگ، تیز و با کلید روشن -خاموش روی دسته­ ی آن، دیده می­شود. در شکل دیگری، چاقویی با تیغه­ ی فولادی ضد زنگ و مجهز به ترموستات برای کنترل آسان و خودکار درجه حرارت دیده می­شود.
چنگال درپوش­زدایی شانه­ای
زنبورداران خبره می­توانند برای درپوش­زدایی شان­های عسل قبل از استخراج عسل مایع ، از این چنگال با سرعت بیشتر برای درپوش­زدایی استفاده کنند. در استفاده از این نوع چنگال، دندانه­ ها زیر درپوش­های مومی سطح حجره­ های شان می­لغزند و بدون جمع شدن موم در پایه دندانه­ ها، به سرعت عمل درپوش­زدایی انجام می­شود.
سینی درپوشش­زدایی
در پوش­های مومی برداشته شده توسط چاقو یا چنگال درپوش­زدایی قبل از عبور از صافی  این سینی، ذوب می­شود. پس از سرد شدن، موم­ها به شکل تکه­ای در می­آیند که می­توان آن را از عسل جدا کرد.
دستگاه درپوش­زدایی برقی
این دستگاه از سه قسمت تشکیل شده است: ا- ذوب کننده کوچک موم ۲- پایه ذوب کننده کوچک .۳- مخزن جمع­آوری مواد شان­های درپوش­زدایی شده که از آن برای حمل  شان­های بی­درپوش­ شده به اتاق استخراج عسل یا محل استقرار دستگاه استخراج عسل استفاده می­شود. این دستگاه، روی یک ضربه­ گیر لاستیکی سوار می­شود . و با استفاده از یک تیغه برقی با فرکانس بالا عمل درپوش­زدایی را انجام می­دهد. در کار کردن با این دستگاه، قاب­ها به سادگی از روی تیغه عبرو داده می­شوند. کار با این دستگاه بسیار ساده است و در سراسر دنیا زنبورداران عمده از آن استفاده می­کنند.
دستگاه استخراج عسل دستی
با این دستگاه که شبیه سطل پلاستیکی است . می­توان در هر نوبت، چهار قاب درپوش­زدایی شده را به طور دستی از عسل خالی کرد.
دستگاه استخراج عسل دستی با بدنه فلزی
این دستگاه با ظرفیت­های مختلف برای استخراج عسل مورد استفاده قرار می­گیرد. بدنه دستگاه روی پایه مخصوص مستقر می­شود و پس از نهادن قاب­ها در گیره­های حول محور گردان وسط، با چرخاندن دسته محور به گردش در می­ آید و به علت ایجاد نیروی گیریز از مرکز، عسل درون حجره­های شان­ها به طرف خارج، یعنی؛ بدنه داخلی پرتاب و به سمت کف دستگاه جاری می­شود که می­توان با باز کردن شیر دستگاه، عسل مایع را از آن خارج کرد.
دستگاه استخراج عسل برقی
که در ان ۲۰ قاب کوچک عسل به صورت دایره­ ای حول محور گردان وسط قرار می­گیرد. انتخاب نوع و ظرفیت دستگاه استخراج عسل و دستی یا برقی بودن آن بستگی به نیاز زنبوردار دارد. زنبوردارانی با تعدا اندک کندو ممکن است نیاز خود را با یک فشار دهنده دستی برطرف کنند، در حالی که زنبورداران تجارتی ممکن است به دستگاه­های بزرگ­تری نیاز داشته باشند.
محافظ سلول ملکه و سوزن­های پیوند
۱-در پرورش مصنوعی ملکه، اگر سلول ملکه بدون محافظ به کلنی معرفی شود، ممکن است زنبورهای کارگر آن را تخریب کنند. قرار دادن سلول ملکه در یک محافظ باعث می­شود تا زمانی که ملکه از سلول خارج نشده، کارگران نتوانند آن را تخریب کنند. ۲- یک سوزن پیوند سلول ملکه مجهز به شیشه ذره­بین. ۳- نوع دیگری از سوزن پیوند سلول ملکه. ۴- دقیق­ترین نوع سوزن پیوند سلول ملکه که برای افراد چپ دست یا راست دست باید نوع مناسب خریداری شود.
وسایل تولید ملکه
قاشق پیوند
میله­ ای است که یک سر آن را مثل قاشق، اندکی پهن کرده­اند و به وسیله­ ی آن لاروها را از ته سلول برداشته و به داخل سلول مومی که مصنوعاً درست شده انتقال می­دهند تا بقیه رشدشان را در آنجا ادامه دهد.
فرم چوبی
به کمک آن سلول­های مومی را می­سازد و لاروها به داخل سلول­های مومی که به وسیله­ی آن درست شده منتقل می­شوند. قطر انتهایی این چوب یعنی قسمتی که به وسیله­ی آن سلول درست می­شود و نازک­ترین قسمت فرم چوبی است ۷ میلی­متر می­باشد.
قاب پیوند
لاروهای برداشته شده از سلول­های شان­ها به داخل آنها انتقال می­یابند. این سلول­ها می­توانند پلاستیکی و یا از موم باشند که به وسیله ­ی فرم چوبی درست شده­ اند. قاب پیوند از یک قاب معمولی درست شده که در آن ۲ یا ۳ تخته هریک به عرض یک سانتی­متر و هر سمت آنها تنها با یک میخ به قاب چسبیده ­اند. به طوری که آنها را می­توان در محور همان میخ به سمت راست یا چپ چرخاند. تخته­ها می­توانند سوراخ سوراخ باشند. در این حال هر یک از سلول­ها را روی چوب پنبه­ ای چسبانده، آن را داخل یکی از سوراخ­ها می­گذارند و یا بدون سوراخ بوده، روی هر چوب یک ورقه­ ی مومی به پهنای یک سانتی­متر چسبانده و سلول­های پلاستیکی یا مومی را به آن می­چسبانند. بهترین پهنا برای این تخته ­ها یک سانتی­متر توصیه شده­اند. زنبورهای کارگر لاروها را داخل سلول­های مزبور مرتب تغذیه می­کنند تا هنگامی که سر سلول­های ملکه با موم بسته شوند.
قاب پرورش ملکه
از یک قاب تشکیل می­گردد با دو محفظه که آنها هم مثل قاب پیوند در هر سمت تنها با یک میخ به قاب چسبیده­ اند و در نتیجه  می­توانند به راست و چپ چرخانده شوند. داخل هر محفظه­ چندین قفسه ملکه با سلول­های سربسته­ی ملکه گذاشته و قاب را داخل جمعیت آویزان می­کنند تا به سلول­های سربسته­ ی داخل آنها گرمای لازم برسد و تولید یابند.
قفسه­ ی ملکه
قفسه­ای است از یک چوب یک تکه به طول ۶ و عرض ۴ و ضخامت ۲ سانتی­متر در داخل آن گودی کوچکی برای گذاشتن خمیر شیرین درست شده. یک طرفش با شبکه­ای سیمی و طرف دیگرش با طلق بسته شده. حدود ۱۵ تا ۲۰ عدد از آنها را داخل قاب پرورش ملکه گذاشته، قاب را داخل کندو آویزان می­کنند. سلول­ های ملکه­ ی سربسته­ ای که داخل هریک از قفسه­ ها گذاشته شده ­اند با استفاده از گرمای داخل کندو پس از مدتی باز شده و ملکه­ ها یکی پس از دیگری متولد می­گردند.
اهمیت اصلی قفسه­ ی ملکه در این است که مانع دسترسی همه­ی زنبورها به ملکه و ملکه­ ها به یکدیگر می­گردد و در نتیجه نمی­توانند یکدیگر را نیش زده و بکشند. به این وسیله همه­ی ملکه­ها زنده و سالم باقی می­مانند و ر موارد لزوم از آنها استفاده می­شود.
قفسه­ ی بزرگ ملکه
به طول ۱۲ و عرض ۸ سانتی­متر به شکل قاب کوچکی که به یک طرفش با تور سیمی گرفته شده و سمت دیگرش باز است، در هر گوشه ­ای یک میخ سربریده کوبیده شده.
این قفس برای تعویض ملکه در پاییز استفاده می­شود. در بهار برای تعویض ملکه از نوع دیگری از قفسه استفاده می­گردد. در ایران از قفسه­ ای که ملکه را با آن از کشوری به کشور دیگر می­فرستند در تعویض بهاری ملکه استفاده می­کنند.
انکوباتور
در تولید مصنوعی ملکه پس از آن که سر سلول­های ملکه بسته شد آنها را بریده و داخل قفسه ­ی ملکه می­گذارند. آن گاه قفسه­ های ملکه را با ملکه ­ها داخل انکوباتور در رمای ۳۵ درجه قرار می­دهند که معادل گرمای داخل کندو است. ملکه­ ها پس از مدتی یکی پس از دیگری متولد می­گردند.
انکوباتورها انواع و اقسام دارند، نوع آنها مهم نیست، مهم آن است که بتوانند گرمای داخلی­شان را به ۳۵ درجه برسانند و پس از تنظیم، درجه حرارت ثابت بماند. از انکوباتور معمولی جوجه ­کشی نیز می­تواند به همین منظور استفاده کرد.
دستگاه گرفتن ملکه
از آنجایی که گرفتن ملکه با دست، کاری نامطمئن است. زیرا اولاً خطر نیش خوردن از زنبورعسل وجود دارد، ثانیاً کافی است که با انگشت­ها ملکه را کمی بیش از طاقتش فشار داد چنین ملکه­ای معمولاً ناقص شده و از فعالیت تخم­گذاریش می­کاهد.
برای رفع این مشکل از ملکه­ گیرهای شیشه ­ای و یا فلزی استفاده می­شود که هیچ فشاری به ملکه وارد نمی­شود.
عضویت در خبرنامه دریافت هفتگی اخبار
دنبال کنید