رفتار با زنبورها
رفتار با زنبورها
یکی از اصول زنبورداری طرز کار و رفتار با زنبور است و رفتار صحیح ما برای زنبورها بسیار مهم است.
  • هیچگاه درب کندو را بدون دود دادن باز نکنید و هیچ وقت هم بیش از حد لازم به داخل آن دود ندهید. دود دادن زیاد باعث گیجی و عصبانی شدن زنبورها می­شود. با کم دود دادن زنبورها متوجه می­شوند که شما اسلحه­ ای در دست دارید و از آنها قوی­تر هستید. در نتیجه به شما حمله نخواهند کرد. هدف از دود دادن فقط همین است.
  • پیش از شروع به کار همیشه توری را به صورتتان بزنید، به خصوص در اوایل کار و دوران کارآموزی، تا بدن غیرآشنا به نیش زنبور شما، از زیاد نیش خوردن محافظت شود. روزها و ماه­های اول هیچ ایرادی ندارد که هنگام کار کردن با زنبورها دستکش چرمی به دست کنید، ولی بعداً کم­کم این عادت را کنار بگذارید، چون کار کردن با زنبورها با دست آسان­تر است تا با دستکش، وانگهی دست­های تان باید به تدریج به نیش خوردن عادت کنند. تنها با نیش خوردن زیاد است که بدن به سم زنبور عادت کرده و در مقابل نیش متورم نمی­شود.
مقصود از نیش خوردن زیاد آن نیست که هر روز تعداد زیادی نیش خورد، بلکه باید به دفعات زیاد و هر دفعه به تعداد کم نیش­ها را تحمل کرد.
  • هنگامی که کندو را باز و با زنبورها کار می­کنید اگر زنبوری ناگهان به دست شما حمله کرد نترسید و دست­تان را به سرعت عقب نکشید زیرا در این صورت حتما نیش خواهید خورد و حال آنکه اگر دست را به همان حال نگهدارید نیش نمی­زند.
  • از هر حرکت تند و ناگهانی در مقابل زنبور عسل پرهیز کنید چون فوراً حمله خواهد کرد و نیش می­زند. هنگامی که کندو را باز کردید، تمام کارها را حتی موقعی که نیش خورده­اید با ملایمت و بدون کوچک­ترین صدا انجام دهید.
  • وقتی قابی را از کندو برمی­دارید هرگز بازور آن را به سمت خارج نکشید زیرا ناگهان از جا کنده شده و زنبورها را عصبانی می­کند. مواظب باشید که قاب پر از زنبور از دست­تان به زمین نیفتد که در این صورت حتماً زنبورها به شما حمله­ ور شده و نیش می­زنند.
  • زنبورها از بوی عرق بدشان می ­آید و به کسی که بدنش بوی عرق می­دهد یا به خود یا موهایش ادکلن و عطر مالیده باشد حمله می­کنند.
  • بین رنگ­ها سفید برایشان آرامش دهنده و قهوه ­ای ناراحت کننده است. از پارچه­های پشمی به هر نحو و رنگی که باشد بدشان می­آید، به خصوص از پارچه­ های پشمی قهوه­ ای رنگ.
نتیجه اینکه هنگام کار با زنبور باید لباس سفید غیرپشمی و خیلی تمیز پوشید. زهر زنبور عسل مصونیت موضعی می­دهد. یعنی؛ اگر زنبور نقطه ­ای از بدن را نیش زد و این نقطه متورم شد، مرتبه­ ی دوم و سوم اگر باز همین نقطه و اطرافش را نیش بزند دیگر متورم نمی­شود و کم­کم با نیش خوردن تدریجی همان­طوری که در بالا نیز گفته شد هر دفعه به تعداد کم، زمانی فرا می­رسد که بدن مصونیت کامل پیدا کرده و هیچ جایش در مقابل نیش خوردن، دیگر باد نخواهد کرد.
ولی درد نیش هرگز از بین نخواهد رفت و هربار نیش خوردن توام با درد کوتاه مدت(مثلاً پنج دقیقه) خواهد بود. بدن ناآشنا به نیش زنبور پس از نیش خوردن ممکن است تا ۲۴ ساعت یا حتی بیشتر متورم شده و درد داشته باشد. کسی که اولین نیش را بخورد علاوه بر تورم دست و درد شدید احتمالاً شب را با تب ۳۹ درجه طی خواهد کرد.
کسی که از نیش زنبور ترس و واهمه دارد بهتر است اصلاً به زنبورداری نپردازد و شغل دیگری را برای خود انتخاب کند. اساس کار زنبورداری به هنگام باز کردن کندوها باید ملایمت و نرمش از یک طرف و تسلط کافی بر اعصاب از طرف دیگر باشد، در هوای رعد و برق یا وقتی که هوای آفتابی تبدیل به هوای بارانی می­شود زنبورها معمولاً ناراحتند. در چنین موقعی دست به کندوهایشان نزنید که حمله خواهند کرد.
الکل باعث عصبانیت آنها می­شود، لذا هیچکس نباید بعد از نوشیدن مشروبات حتی آب­جو به زنبورها و کندوها نزدیک شوید.
هنگام کارد کردن با زنبورها جلوی کندو و سوراخ پرواز تایستید چون مانع ورود و خروج آنها شده و نظم آنها را به هم می­زنید. می­دانید که زنبورعسل قادر به تحمل بی­نظمی نیست، در نتیجه به شما حمله خواهد کرد.
۸ نکته مهم در بازدید کندو
زنبوردار مجرب در هر بازدید داخلی از کندوها باید به ۸ نکته زیر توجه داشته باشد.
  • بازدید مرتب: در بهار هنگامی که حرارت هوا در سایه ۱۴درجه تجاوز کرد، زنبورها کندوهایشان را ترک کرده و به نقاط دور و نزدیک به منظور جمع­ آوری شهد و گرده گل پرواز می­کنند. پس از حمل شهد به کندو آن را غلیظ و تبدلیل به عسل می­کنند و آنگاه آن را در سلول­ها و گرده گل را در سلول­های دیگر ذخیره تا در موقع لازم از آنها برای تغذیه استفاده کنند.
  • وجود ملکه: در اولین بازدید بهاری از داخل کندوها حتماً از زنده بودن ملکه مطمئن شوید. لازم نیست که خود ملکه را ببینید وجود تخم در داخل سلول­ها دلیل بر زنده بودن ملکه است و این خود کافی است.
اگر کندویی به تازگی ملکه­ اش را از دست داده فوراً شماره­ی کندو را یادداشت و هرچه زودتر ملکه­­ی تازه و جفت­گیری شده­ای به آن بدهید.
از دادن  ملکه جفت­گیری نکرده خودداری کنید. چون فوری آن را می­کشند، جمعیت بی­ملکه نه عسل می ­آورد و نه حتی قادر به ادامه­ی زندگی است و به زودی از بین خواهد رفت.
  • طرز تخم­گذاری: ملکه معمولاً در هر سلول یک تخم می­گذارد، هرگاه ضمن بازدید به تعداد زیادی از سلول­ها برخوردید که در داخل هریک از آنها ۲، ۳،۴ و یا حتی ۶ عدد یا بیشتر تخم وجود داشت نشانه­ی ان است که ملکه­ ی این جمعیت مدت­هاست که از بین رفته تخم­ها را زنبورهای کارگر گذاشته­ اند. زیرا تنها کارگرها هستند که ناشیانه چند تخم در یک سلول می­گذارند. ملکه عادت دارد که در هر سلول فقط یک تخم بگذارد و تنها موقعی که همه­ی سلول­های شان­ها با عسل و گرده و یا تخم و لارو پر شده باشد به علت کمی جا در هر سلول چند تخم می­گذارد. تخم­هایی را که کارگران می­گذارند همگی تبدیل به زنبور نر می­شوند که از نظر زنبورداری بی­ارزش بوده و به زودی همه از بین خواهند رفت. جمعیتی که کارگرانش تخم­گذاری می­کنند دیگر معمولاً حاضر به قبول ملکه­ی تازه نخواهد بود و نجات چنین جمعیتی کار مشکلی است، هرگاه به آن ملکه­ای داده شود فوری سرش ریخته و با نیش­های متعدد وی را خواهند کشت.
ساده ­ترین و کم ­دردسرترین کار این است که کندوی بی­ملکه را به نقطه ­ی دوری برده زنبورهایش را تکان داده و از کندو بیرون ریخت و یا به طریقی دیگر همه زنبورها را کشته و از آن جمعیت صرف نظر کرد.
  • رفتار زنبورها: چیز دیگری که در اولین بازدید بهاری باید به آن توجه داشت رفتار زنبورها پس از دادن کمی دود به کندوهاست و این که پس از دود دادن آیا حمله می­کنند یا به آرامی روی قاب­هایشان می­نشینند.
حمله کردن آنها می­توان دلیل بر بی­ ملکه بودنشان باشد و آرامش زنبورها صحیح بودن وضع داخلی جمعیت و کندو را نشان می­دهد. نتیجه، هر چه باشد باید در شناسنامه آن کندو یادداشت کرد.
  • مقدار غذا: به غذای موجود در کندو نیز در همین بازدید باید دقت داشته باشید. اگر جمعیتی غذا ندارند یا غذای موجود در کندو تکافویشان را نمی­کند، فوری یک یا دو قاب عسل که از پاییز ذخیره کرده بودید یا از کندوی دیگر که زیادتر از مصرفش زعسل دارد برداشته و به داخل جمعیت بی­عسل در وسط زنبورها آویزان کنید و بدین­وسیله آنها را از گرسنگی و مرگ حتمی نجات دهید.
محل گذاشتن قاب عسل مهم است. اگر عسل نداشتید جمعیت را با شربتی که از یک لیتر آب و یک کیلو شکر و دو قاشق غذاخوری عسل(برای تحریک زنبورها) درست می­شود تغذیه کنید. بهتر است که شربت را پس از مخلوط کردن روی آتش گذاشته تا آنقدر گرم شود که وقتی انگشت را داخل آن کردید به زحمت گرما را حس کنید . این شربت را هیچ وقت و تحت هیچ عنوانی نباید جوش بیاورید.
شربت را در داخل ظرف غذاخوری ریخته، داخل کندو آویزان کنید. در صورتی که هوا خیلی سرد نباشد زنبورها برای تغذیه از آنها استفاده خواهند کرد. این کار را به مدت ۱۰ الی ۱۵ روز ادامه دهید.
به طور کلی در زنبورداری ۲ نوع شربت و هریک در موقعیت به خصوص مورد استفاده قرار می­گیرد. یکی شربت یک به یک که در آن ۱ کیلو شکر با ۱ لیتر آب مخلوط می­گردد و دیگری شربت ۳به ۲ یعنی شربتی که از ۳ کیلو شکر و ۲ لیتر آب درست شده باشد.
در اوایل بهار گل و شهد در طبیعت زیاد است ولی مصرف عسل جمعیت هم در این موقع از سال بیش­تر از ر موقع دیگر می­باشد ، زیرا:
اولاً- زنبورها ناچارند حرارت داخلی کندو را که در زمستان فقط ۱۸ تا ۲۰ درجه بود در این فصل به ۳۵ درجه، آن هم با خوردن عسل رسانده و آن را تا پاییز و ختم دوره تخم­گذاری ثابت نگه دارند چون لاروها فقط در حرارت ۳۵ درجه قادر به ادامه­ی زندگی و رشد هستند و تغییرات حرارت داخل کندو اختلالاتی در رشدشان ایجاد می­کند.
ثانیاً – لاروهای موجود در کندو که دایماً تعدادشان زیادتر هم می­شود احتیاج به تغذیه فراوان دارند تا جمعیت مرتب قوی­تر گشته و بتواند در بهار عسل بیشتری به کندو بیاورد.
بعد از برداشت آخرین محصوص عسل در مرداد تا شهرویور،  آن مقدار عسلی را که یک جمعیت ۸ قابی در زمستان تا رسیدن اولین گل­های بهاری، می­خورد.
  • قدرت جمعیت: قدرت هر جمعیت با قاب سنجیده می­شود. اگر در اوایل فروردین ماه تعداد زنبورهای یک جمعیت آنقدر بود که دو طرف یک الی چهار قاب نشسته و آن را پر کرده باشند، می­دانیم که این جمعیت ضعیف است. هرگاه دو طرف پنج تا هفت قاب را پر کرده باشند آن را متوسط و اگر دو طرف ۸ تا ۱۰ قاب را بپوشانند آن جمعیت را قوی می­نامیم. معنای قدرت یک جمعیت در ماه­های مختلف سال فرق می­کند. یک جمعیت ۷ قابی را در اوایل فروردین متوسط در اواسط خرداد ضعیف و در ماه آذر تا اسفند خیلی قوی می­نامیم. ملاحظه می­شود که ذکر تاریخ بازید در شناسنامه جمعیت تا چه حد اهمیت دارد. زیرا تنها در این صورت است که زنبوردار می­تواند از روی شناسنامه و بدون باز کردن کندو که اغلب موجب ناراحتی زنبورها نیز می­گردد ، حتی در داخل اطاق کارش و در ساعات فراغت با خواندن تاریخ بازدیدهای قبلی از وض داخلی کندوها دقیقاً آگاهی پیدا کرده و درباره قدرت یا ضعف آنها اظهار نظر کند و برای نوع کمکی که برای آن جمعیت لازم است تصمیم قاطع بگیرید.
  • وجود پستانک یا سلول ملکه: وجود پستانک یا پستانک­هایی در روی شان­ها تنها مشروط به این است که داخل آنها تخم یا لارو هم باشد این مسئله نشانه­ی آن است که جمعیت تصمیم به بچه دادن را دارد.
زنگوله­ها و پستانک­های خالی و بدون لارو در روی شان­ها هرگز معرف تمایل جمعیت به بچه­ دادن نیستند. پستانک موقعی حقیقی است که داخلی لارو و ژله­ ی شاهانه باشد. پستانک­های بدون لارو و ژله را پستانک­های دروغی می­نامند.
خراب کردن پستانک­های حقیقی، جمعیت را از بچه دادن منصرف نمی­کند و بعد از مدت کوتاهی دوباره و سه باره و چندباره پستانک می­سازند. و در صورتی که از ساختن پستانک صرف نظر کنند، آن سال برای زنبوردار عسل نخواهد آورد، زیرا زنبوردار از سیر طبیعی زندگی زنبورها که زاد و ولد باشد جلوگیری کرده است. بهترین راه در در این موقع این است که از چنین جمعیتی یک بچه­ی مصنوعی گرفته شود.
سلول­های ملکه اگر در کنارهای شان ساخته شوند نشان آن است که جمعیت تصمیم بچه دادن را دارد و اگر وسط شان­ها درست شوند معمولاً معنایش این است که جمعیت تنها خیال تعویض ملکه­اش را دارد.
  • وضع تخم­گذاری: دقت بعدی باید روی وضع و مقدار تخم­گذاری در شان­ها باشد. یک ملکه­ ی خوب تقریباً از وسط شان شروع به تخم­گذاری کرده و داخل تمام سلول­ها پشت سر هم و در هر سلول فقط یک تخم می­گذارد. متناوب دلیل بر ضعف یا پیر بودن ملکه است، چنین ملکه­ای را باید حذف و به وسیله­ی یک ملکه­ ی جوان و قوی که جفت­گیری را هم قبلاً انجام داده است جانشین کرد.
هر گاه در کندویی مقدار لاروهای سربسته­ ی زنبورنر بیش از حد لازم بود و در زنبورستان هم احتیاجی به آنها نداشتید می­توانید آنها را از سر بزنید. یعنی با یک کارد تمیز و تیز سر سلول­هایشان را بریده و قاب را دوباره در کندو آویزان کنید.
خود زنبورها لاروها را بیرون کشیده و کندو را پاک و تمیز می­کندد. سلول­هایی که لاروهای نر داخل آنها قرار دارند را بدن طریق می­توان از سلول­هایی که لاروهای کارگر در آن می­باشندتشخیص داد که اولاً سلول­های نر بزرگ­تر از سلول­های کارگران هستند و ثانیاً پس از آنکه سر سلول­ها بسته شد، سر سلول­های نر به شکل گنبدهای کوچک دیده می­شوند ولی سر سلول­های کارگر همیشه صاف است.
وجود ۳۰۰ تا ۵۰۰ عدد زنبورنر در هر کندو و در فصل­های بهار و اوایل تابستان لازم است، زیرا کارگران در این حالبا ذوق و ضوق بیشتری عسل جمع می­کنند، فقط باید از تولد بی­حد و حسابشان جلوگیری کرد، چون نرها مفتخواران غیرفعالی هستند که تقریباً در هیچ یک از کارهای تولیدی جمعیت و کندو شرکت و کمک نمی­کنند. در اواخر تابستان و اوایل پاییز کارگران به منظور صرفه­جویی در مصرف ذخیره­ی عسل زمستانی تمام نرها را کشته و پاییز و زمستان را بدون نر به سر می­برند.
اگر کندویی در پاییز یا زمستان زنبور نر داشت حتماً نقصی در آن جمعیت وجود دارد که که در چنین مواقعی حدس بر بی­ملکه بودن آن است.
عضویت در خبرنامه دریافت هفتگی اخبار
دنبال کنید