راه­های جلوگیری از بچه دادن جمعیت زنبور عسل
 راه­های جلوگیری از بچه دادن جمعیت زنبور عسل
ازدیاد وسیله­ ای برای ادامه­ ی بقاء نسل هر موجود زنده از جمله زنبورعسل است که ادامه­ ی حیات نسل­های وی را تضمین می­کند. هدف ما در این­جا تنها جلوگیری از اقزایش بیش از حد و بی­موقع جمعیت­ها است. چرا که اغلب اتفاق می­افتد که در وسط گل و شکوفه­ ی درختان یعنی درست همان زمان­که زنبورها باید با حرص و ولع به جمع ­آوری شهد و تولید عسل مشغول باشند بچه می­دهند. این کار باعث تقسیم یک جمعیت قوی به دو جمعیت متوسط و یا اغلب حتی به دو جمعیت ضعیف می­گردد و همان­طور که همه­ ی زنبوردارها آگاهند از جمعیت­های ضعیف نباید انتظار عسل آوردن فراوانی را داشت. همچنین باید جمعیت­ها را طوری برنامه­ ریزی کرد که تنها به اندازه نیاز زنبوردار بچه بدهند نه بیشتر. برای جلوگیری از ازدیاد بی­ رویه و بی­موقع جمعیت­های زنبورعسل باید عواملی که آنها را تحریک به بچه دادن می­کنند بشناسیم و از راه­های صحیح و ضد آن مبارزه کنیم. مهم­ترین عوامل عبارتند از:
  • تنگی جا در کندو
ملکه از اواخر بهمن ماه تخم­گذاری سالیانه­ اش  را شروع می­کند و هرروز که بگذرد به تعداد تخم­هایی که روزانه می­گذارد می­افزاید وتخم­ها چس از گذراندن دوره لارو تبدیل به زنبور کامل می­گردند و نخست در داخل و سپس در خارج از کندو به فعالیت می­پردازند. به این طریق تعداد زنبورهای موجود درکندو از اسفند تا خرداد مرتب زیاد و زیادتر می­شوند تا بالاخره کار به جایی می­رسد که نه تنها هر دو سطح هر ۱۰ قاب را پر می­کنند بلکه حجم کندو هم برای تعداد زیاد زنبورها ناکافی می­گردد. از این لحظه زنبورها به فکر بچه دادن و تقسیم شدن می­افتند تا جای کافی برای هریک از آنها فراهم شود.
راه مبارزه: برای مقابله به آن کافی است که پیش از آنکه جمعیت احساس کمبود جا کندو روی آن یک نیم­طبقه و یا یک طبقه شان­های بافته شده (و یا تعدادی از شان­های بافته شده و تعدادی دیواره) گذاشت و به این وسیله حجم داخل کندو را زیاد کرد تا جمعیت، دیگر به فکر بچه  دادن نیفتد.
  • بیکاری
در جمعیت­­های قوی، اگر زنبورهای جوانی که هنوز قادر به پرواز نیستند به هر دلیلی بیکار شوند پس از مدت کوتاهی تعدادی سلول­های ملکه یا پستانک درست می­کنند.
ملکه ممکن است داخل آنها تخم بگذارد و یا نگذارد. هرگاه ملکه داخل آنها تخم گذاشت، تخم­ها پس از مدتی تبدیل به لارو ملکه­ی کامل گشته و جمعیت بچه می­دهند.
ساختن سلول­های ملکه در کندو به وسیله­ ی زنبورها بدون این که ملکه داخل شان تخم­گذاری کند به هیچ­وجه دلیل بر این نیست که جمعیت تصمیم به بچه دادن دارد. چه اغلب زنبورهای جوان موم­ساز به صورت غریزی این کار را می­کنند. ولی پس از تخم­گذاری ملکه در داخل آنها، جمعیت حتماً تصمیم نهایی­ اش را گرفته و خیال بچه دادن را دارد و دیگر امکان انصراف نه برای زنبورها وجود دارد نه برای زنبوردار.
عاقلانه­ ترین کار این است که آن را به حال خودش گذاشت تا بچه بدهد ویا بهتر است از جمعیت یک بچه­ ی مصنوعی گرفت. این یک قانون در زنبورداری است که تا زمانی که ملکه در داخل سلول­های ملکه تخم نگذاشته می­توان وی را از فکر بچه دادن منصرف کرد ولی پس از تخم­گذاری در داخل آن دیگر چنین امکانی وجو ندارد.
کندن سلول­های ملکه یا پستانک که داخل شان تخم یا لارو در حال رشد می­باشند کاری غلط و بی­ نتیجه است. چون باعث انصراف جمعیت از بچه دادن نخواهد شد، دوباره پستانک­های تازه درست می­کنند ملکه هم فوری داخل شان تخم می­گذارد. هرگاه چندین بار این کار تکرار گردد شاید که جمعیت خسته شده و دیگر به ساختن سلول­های ملکه ادامه ندهد ولی به تلافی از کار کردن و عسل آوردن صرف­ نظر و به این وسیله به زنبوردار ضرر می­زند.
راه مبارزه: برای جلوگیری از بیکاری کافی است که یک قاب با نواری از موم پرچ شده به پهنای تقریبی ۳ سانتی­متر در کندو آویزان کرد تا زنبورهای بیکار و جوان به کار ساختن و بافتن آن پرداخته و دیگر بیکار نباشند و از فکر بچه دادن منصرف گردند. در صورت لزوم می­توان هر چند روز یک بار قاب تازه بافته شده را از کندو بیرون آورده و یک قاب تازه­ ی جدید با نوار ۳ سانتی­متری موم پرچ شده به جایش آویزان کرد تا وضع در طبیعت عوض شود و امکان کار کردن در خارج از کندو برایشان به­ وجود آید.
  • باران­های طویل المدت
بدی هوا در فصل رشد یعنی؛ در بهار باعث بیکار شدن زنبورهای فعال و عدم امکان خروجشان از کندو می­گردد. هرگاه مدت بدی هوا و یا باران زیاد باشد زنبورهای بیکار را به فکر بچه دادن می­اندازد به خصوص اگر جمعیت قوی باشد.
راه مبارزه: یکی از قاب­های پر از لارو سربسته کندو را بدون زنبوربرداشته، داخل یک کندوی ضعیف آویزان می­کنند و به جای آن یک دیواره و یا یک قاب با نوار مومی پرچ شده ۳ سانتی­متری می ­آویزند تا زنبورها وقت بیکاری­شان را با کار کردن روی آنها بگذارنند وبه فکر بچه دادن نیفتند.
  • کم شدن ناگهانی گل­ها و شهد در طبیعت پس از یک دوره وفور
قطع و یا کم شدن شدید و ناگهانی گل­ها و هد در منطقه­ای که قبلاً پر از گل­های عسل­خیز بوده و گرده فراوان نیز داشته، باعث بیکار ماندن زنبورهای فعال جمعیت­های قوی می­گردد و فکر و خیالشان را به سمت بچه دادن سوق می­دهد.
راه مبارزه: کندوها را بهتر است هرچه سریع­تر به نقاط پرگل کوچ داد تا زنبورها دوباره امکان فعالیت داشته باشند.
  • زیادی تعداد زنبورهای جوان
زیاد شدن تعداد زنبورهای جوانی که غدد شیری­شان ترشح فراوان دارد، می­تواند جمعیت را وادار به بچه دادن کند تا این زنبورهای جوان بتوانند موادی را که از غددشان ترشح می­شود در اختیار لاروها قرار دهند.
راه مبارزه:
الف-ملکه را باید در تخم­گذاری محدود کرد. برای این کار یک پنجره­ ی ملکه در داخل کندو و موازی با شان­ها (مثلاً بین قاب هشتم و نهم) می­گذاریم و ملکه را نیز به آن­جا منتقل می­کنیم تا تنها داخل همین ۲ شان بتواند تخم­گذاری کند. پس از تخم­گذاری، شان­های پر از تخم، اما بدون زنبور را برداشته، داخل کندوهای ضعیف آویزان می­کنیم و یک الی ۲ شان خالی تازه به ملکه می­دهیم. به این وسیله هم ملکه به اندازه نیاز و ظرفیتش تخم گذاشته و هم از تولید بیش از حد زنبورهای جوان در داخل کندوی قوی جلوگیری شده است.
ب-هر هفته یک شان پر از لارو سربسته بدون زنبور را از کندو برداشته و یک دیواره یا قاب بافته شده را به جای آن آویزان می­کنیم. شان پر از لارو سربسته را داخل یک کندوی نسبتاً ضعیف یا متوسط و آن را تقویت می­کنند. محل آویزان کردنش نقطه­ای است که در آنجا زنبورها زیادترند.
  • نژاد
نژادهایی وجود دارند که به طور ارثی بچه زیاد می­دهند. نژاد زنبورعسل ایرانی یکی از آنها است. این نژادها در برابر تمام راه­های مبارزه مقاومت کرده و هر کاری که زنبوردار کند آنها در نهایت بچه خواهند داد. به طور مثال جمعیت­های نژاد ایرانی حتی زمانی که ضعیف هستند باز هم بچه می­دهند چون بچه­دادن در ارث و خون آنها است.
راه مبارزه: تنها راه مبارزه با بچه ­دهی ارثی تعویض ملکه­ی آنها با ملکه­ای از نژاد دیگر است که خاصیت بچه دهی در آنها کمتر باشد.
عضویت در خبرنامه دریافت هفتگی اخبار
دنبال کنید