موم و بره­ مومبره موم چیست
خواص عسل همراه با موم
موم داری خواص درمانی است که زنبورداران آنها را به خوبی می­شناسند. آن­ها اهمیت جویدن موم همراه با عسل را در موارد بسیاری به شما خواهند گفت:
  • علیه سینوزیت مزمن
  • در صوت زکام و یا برونشیت
  • برای تقویت لثه­ ها
  • علیه آسم
در برخی مغازه­ ها عسل همراه با موم عرضه می­شود. واضح است که خواص عسل همراه با موم، به خاطر بره-مومی است که در موم وجود دارد.ولی این بره موم آن قدر کم است که اکثر اوقات بهتر است بره­ موم خالص را بجوید. آن­ها این موم را به کارخانه می­دهند که پس از تصفیه مجدداً ورق­های موم شبکه­ بندی شده به ایشان می­دهد.
زنبورداران ترجیح می­دهند قاب­هایی را که در آن­ها شبکه­ های موم وجود دارد در قسمت ذخیره عسل کندو بگذارند تا زنبورها تنها کارشان پر ساختن آن­ها باشد. به این ترتیب، زنبورداران عمداً تولید موم را بخاطر دلایل اقتصادی متوقف می­سازند. برای ساختن یک کیلوگرم موم، زنبور باید حدود ده کیلوگرم عصل مصرف کد و این کار با در نظر گفرتن نسبت ارزش عسل به موم، به هیچ­وجه اقتصادی نیست. بنابراین، اکثر اوقات زنبورداران ترجیح می­دهندترشح موم را محدود سازند تا ذخیره عسل بیش از حد از بین نرود.
بره موم و خواص درمانی
ترکیبات اصلی بره­ موم شامل رزین و موم می­باشد. رنگ آن ممکن است تنوع بسیار زیادی داشته باشد. در مناطق معتدل رنگ این ماده از زرد روشن یا قهوه­ ای تا قهوه­ ای تیره متغیر است. رنگ بره­ موم تولید شده در آب وهوای گرمسیری ممکن است از قهوه ­ای مایل به سبز روشن(در بره ­موم برزیلی) تا سیاه و قرمز تیره (در تعدادی از نمونه­های کوبایی) متغیر باشد.
هرچه بره­ موم بیشتر در کندو باقی بماند رنگ آن تیره ­تر می­شود. بره­ موم تازه به رنگ قرمزدر قاب­های حاوی سلول­های مومی تازه ترشح شده توسط زنبور عسل دیده می­شود.
همچنین رنگ بره­ موم با توجه به درختان و گیاهی که مورد استفاده زنبورهای عسل قرار گرفته و نیز نوع رنبورهایی که این ماده را گردآوری می­کنند متفاوت است. شما می­توانید بره­ موم را دو قسمت کندو بیشتر از جاهای دیگر مشاهده کنید.
اول در مدخل ورودی یا دریچه­ ی پرواز کندوها و دوم در قسمت فوقانی و طرفین قاب­ها. لایه­ های بره­ مومی ذخیره شده در کندو به منظور استفاده در مسدود کردن درزها و منافذ کندو می­باشد.
در درمای ملایم؛ بره ­موم ماده­ای نرم می­باشد و با افزایش میزان برودت هوا سفت و سخت می­گرد، گرچه باز هم قابلیت شکل­پذیری خود را حفظ می­کند. ولی هنگامی که یخ بزند شکننده می­گرد. بره­ موم در دماهای بین ۷۰ تا ۱۰۰ درجه سانتی­گراد به مایع تبدیل می­گردد.
چگونه بره­ موم درست می­شود؟
در حال حاضر بیشتر زنبورداران و پژوهشگران بر این باورند که رزین بره­ موم به طور مستقیم توسط زنبور عسل از درختان، درختچه­ ها و گیاهان مختلف گردآوری می­گردد. با این همه، این تنها فرضیه­ ای نیست که در این مورد ارائه شده است.
در سال ۱۹۰۷ کاستن ماخر یکی از پژوهشگران آلمانی در زمینه­ ی زنبورعسل، اظهار داشت که بره­ موم تا اندازه­ ی زیادی از دانه­ های گرده به دست می­آید. او براین باور بود که زنبورهای عسل دانه ­های گرده را به بخشی از روده­های خود انتقال می­دهند و در آنجا دانه­ های گرده با جذب آب متورم می­شوند و به پنج برابر حجم خود می­رسند. هنگام گسیخته­شدن، دانه­ های گرده، پلاسمایی تولید می­کنند که به باور او زنبورهای عسل، آن را برای تغذیه زنبورداران جوان به کار می­برند. سپس، پوسته­ی باقی مانده دانه­ ی گرده، فرآوری و به نوعی بلسان تبدیل و از بدن زنبور دفع می­گردد.
این بلسان که به بیرون دفع شده بعداً با دیگر پوسته­ های دور ریخته شده دانه­ های گرده و موم ترکیب شده، پایه بره­موم را تشکیل می­دهند، آمیخته­ی سفت­تر و قهوه­ ای رنگ­تر را بعداً می­توان به دیگر نقاط کندو انتقال داد. پشتیبانی از این فرضیه از تجربیاتی حاصل شده است که نشان می­دهد حتی در مواردی که زنبورداران عسل مواد رزینی و نیز دانه­ ی گرده در دسترس داشته ­اند، باز هم تولید بره ­موم امکان پذیر می­باشد. همچنین مشاهدات بیشتر چنین نشان می­­­دهد که بیشترین تولید بره­ موم با زمان­های اوج فراوانی گرده­ ی گل همراه است. اما ابداع آنالیزهای بیوشیمیایی مدرن این فرضیه را بسیار ضعیف ساخته است. برای نمونه، پژوهش نشان داده است که اگر هم بازمانده­ ای از مواد آزاد شده بر اثر تجزیه دانه­ ی گرده در بره­ موم موجود باشد، میزان آن بسیار اندک است.
تا به امروز مقبول­ترین فرضیه توسط روش و همکارانش در قرن گذشته ارائه گردیده است، وی مشاهده کرد که زنبورهای عسل رزین ترشح شده از درختان را با آرواره­هایشان حمل می­کنند و سپس به خرد کردن کلوخه­ ی رزینی می­پردازند. پس از آن رزین از پاهای جلویی به پاهای میانی زنبور منتقل می­گردد و کار بر روی آن ادامه می­یابد تا این­که این محموله به سبد گرده واقع در پاهای انتهایی منتق می­گردد، در این زمان به شکل گلوله­ ی کوچکی در می­آید.
زنبورها پس از جمع­ آوری این ماده به سوی کندوهای خود پرواز کرده و بلافاصله پس از ورود به کندو آن را در مناسبترین نقطه کندو جهت مصرف در روزهای بعد ذخیره می­سازند.
فیلیپ در سال ۱۹۳۰ ترکیبی از این دو فرضیه را ارائه داد. او استدلال کرد که دو نوع بره-موم وجود دارد، یکی آنچه که کاستن ماخر توصیف می­کند و دومی، گردآوری بره­ موم از منابع خارجی که توسط (روش)شرح داده شد، فیلیپ بر این باور بود که مهمترین کاربرد بره ­موم در کندو پوشاندن و ضدعفونی سلول­هایی است که ملکه در آن­ها تخم­گذاری می­کند. بره­ موم گردآوری شده از منابع خارجی کاربردی ثانویه دارد و بیشتر به عنوان ماده ­ای ساختمانی در کندو جهت تقویتشان و پر کردن شکاف­ها و درزها به کار می­رود.
شخصاً بر این باورم که در فرضیه­ ی فیلیپ نکته­ ای وجود دارد که کاربرد دو نوع مختلف بره­ موم را توجیه می­کند، اما گمان دارم باز هم باید صبر کنیم تا با پژوهش­های بیشتر به پاسخ قطعی برسیم.
اهمیت رزین­ها در بره ­موم
رزین­ها از هر منبعی که جمع­ آوری شده باشند، جزء اصلی یعنی حدود ۵۰% بره ­موم را تشکیل می­دهند. در آغاز، زنبورهای عسل به جمع­ آوری ماده­ ای می­پردازند که گیاهان برای بقاء تندرستی و یک پارچگی خود بدان وابسته هستند.
می­دانیم که رزین­ها نقش مهمی را در سیستم­های ایمنی درختان و گیاهان برعهده دارند، همانگونه که می­دانیم در صورتی که درختی آسیب ببیند یا پوست آن خراشیده شود رزین­ها از نقاط آسیب دیده به بیرون تراوش می­کنند تا جای «زخم» را درزبندی کنند و جلوی تراوش مایع از داخل آن را بگیرند.
بسیاری از این رزین­ها از جایگاه والایی در ردیف داروهای طبیعی برخوردار هستند، دو نمونه از سه هدیه-ای که خردمندان برای نوزادی با نام عیسی مسیح به کار بردند از رزین­های درختان شامل فرانکینسانس و مُر بود. فرانکینسانس و مُر دارای ویژگی­های کاملاً شناخته شده­ی ضدالتهابی هستند و برای درمان بیماریهای مهمی از جمله روماتیسم و آرتریت روماتوئید و نیز جهت مداوای بیماری­های نایژه­ ای تنفسی به کار می­روند.
دیگر رزین­ها شامل بنزوئین و رزین کاج، به دلایل مشابه در ردیف داروهای طبیعی جای گرفته ­اند. بنابراین جای شگفتی نیست که زنبورعسل درجستجوی این­ها و دیگر رزین­ها به عنوان ماده­ی پایه برای ساخت بره­موم برآید.
زنبورهای عسل با ساخت بره ­موم ماده ­ای بی­همتا می­سازند
تا چه اندازه زنبورعسل بر روی رزین­هاییکه از درختان و گیاهان به دست می­ آورند کار می­کنند، تا به فرآوری آنها در درون و بیرون کندو آنها را بره­ موم تبدیل کنند موضوعی است که هنوز مورد بحث قرار دارد. جمعی از پژوهشگران باور دارند که زنبورهای عسل نقش فعالی در تبدیل رزی بره­ موم برعهده دارند و این کار را به کمک تراوش­های غده­ ای خویش هنگام گردآوری رزین­ها انجام می­دهند. این تراوش­ها حاوی آنزیم­هایی است که باعث سوخت­وساز رزین می­شود.
بررسی­هایی که در سال­های دهه ۱۹۹۰ در کوبا انجام گرفت، نشان داد که رزین­های گردآوری شده به وسیله­ ی زنبورها، تا اندازه­ای توسط آنان مورد سوخت­ و  ساز قرار می­گیرد. گرین­وی در سال ۱۹۹۷ اظهار داشت که با افزودن بزاق دهان زنبورعسل در هنگام جویدن و خرد کردن رزین، مواد تازه­ای مثل قندها تولید می­گردند. همان پژوهش نشان داد که ساختار شیمیایی بیوفلاونوئیدها در رزین­های درختان است که به وسیله­ ی زنبورهای عسل گردآوری می­گردد و به هنگام تبدیل به بره ­موم، تغیرر می­ یابد.
پژوهشگران دیگر چنین استدلال می­کنند که این خود رزین درخت یا گیاه است که به شکل ساده و خالص باعث ایجاد ویژگی­ه ای حفاظتی و درمانی بره ­موم در کندوی زنبورعسل می­گردد. توان فوق­ العاده­ ای زنبورعسل برای تبدیل طیفی از مواد خام ساده، مثل دانه­ی گرده و شهد، به مواد بسیار پیچیده­ای مانند عسل و ژله­ ی رویال نشان از فعالیت­ سرشار این حشره دارد.
کندوی زنبورعسل نمادی است که از این که چگونه مواد ساده ­تر مشتق از رده­ های پایین جهان گیاهان، ارتقاء یافته و توسط زنبورهای عسل به موادی مناسب برای رده­ های بالاتر تبدیل می­گردند، با مقایسه طیف گسترده­ی ویژگی­های درمانی که بره­ موم در اختیار آدمی قرار می­دهد.
با ویژگی­های درمانی یکی از گیاهان دارویی، بار دیگر پیچیدگی، پیراستگی و در هم تافتگی­ هایی که جهان گیاهان را از دنیای جانوران متمایز می­سازد، پی می­بریم.
افسانه درخت صنوبر
یکی از باورهای رایج در مورد خاستگاه بره-موم این است که این ماده منحصراً از رزین درخت صنوبر سرچشمه گرفته است. چنین چیزی درست نیست. هر چند درخت صنوبر یکی از خاستگاه­های غالب رزین است، اما درختان و منابع دیگر گیاهی نیز وجود دارند.
زنبورهای عسل بره­ موم را از طیف گسترده­ای از درختان، درختچه­ ها و گیاهان موجود در منطقه جمع­آوری می­کنند. این که چرا زنبورهای عسل منبعی را به منبع دیگر ترجیح می­دهند هنوز از اسرار است. همین­قدر می­دانیم که زنبورهای عسل حس جذابیتی دارند آنها را به سوی درختان، درختچه ­ها یا گیاهانی راهنمایی می­کند که می­توانند بیش از گیاهان دیگر ویژگی­های ساختاری و درمانی مورد نظر آنان را برآورده سازند. قعاً وجود رنگها و فرمون­های جذاب که از طرف گیاهان شهدزا و گرده زا تولید می­شوند نیز در این مکانیزم نقش اساسی ایفا می­کنند.
همه زنبورهای عسل بره­ موم جمع­آوری نمی­کنند
با توجه به قدرت سازگاری بالای زنبورعسل غربی در تمام نقاط جهان به جز مناطق جنوبی امکان جمع­ آوری بره­ موم توسط این زنبورها اغلب پژوهش­های انجام شده مرتبط با بره­ موم با استفاده از این زنبورها صورت می­گیرد، در صورتی که گونه­ ی آسیایی تمایلی برای جمع­آوری بره­موم نشان نمی­دهند. خصوصیاتی از قبیل رنگ، بو و نیز ترکیبات بره­موم با توجه به منابع غالب رزین در منطقه تعیین می­گردد.
زنبورهای گونه Apis dorsata,Apis cerana و نیز نژاد کارنیولان از موم به جای بره-موم استفاده می­کنند. زنبوران بدون نیش یاMelipona موادی رزینی شبیه بره­موم جمع­ آوری می­کنندکه آن را برای درزگیری کندو و ساخت سلول­های ذخیره عسل به کار می­برند.
با توجه ب فراوانی نژادهای زنبور متعلق به گونه Apis mellifera در تمام نقاط جهان ب هجز قطب­ها و امکان جمع­ آوری بره­ موم توسط این زنبورها اغلب پژوهش­های انجام شده مرتبط با بره­ موم با استفاده از زنبوران Apis mellifera صورت گرفته است.
میزان تمایل به جمع­آوری بره ­موم در بین گونه­ ها و حتی نژادهای زنبورهای عسل بسیار متغیر می­باشد. گرچه دلیل آشکاری بریا توجیه این تغییرات مشخص شده است ولیکن شاید علت آن باشد که برخی زنبورهای عسل به خواص ضدعفونی کنندگی و آنتی بیوتیکی که بره­ موم فراهم می­ آورد نیازی ندارند یا از فرآورده­ های دیگری به این منظور استفاده می­کنند.
آیا امکان دارد که سرانجام حق با فیلیپ وکاستن ماخر باشد که باور داشتند عملکرد مهم ضدعفونی در کندو توسط بره ­موم، ناشی از تجزیه ­ی دانه­ ی گرده می­باشد؟
همچنین ممکن است آن دسته از زنبورانی که بومی واقعی زیستگاه­های آب وهوایی جنوبی هستند. همان نیازها را نداشته باشند و بنابراین در بدن آنان سیستم گردآوری نوعی بره­موم ساده­تر، حاصل از منابع خارجی تکوین یافته باشد. شاید در بیشتر موارد به ماده­ای ساختمانی نیاز داشته اشند. تا آنتی­بیوتیک، به جای رزین از مواد جایگزین دیگری مانند خاک (گل) یا دیگر مواد استفاده کنند، (کاری که زنبوران بدون نیش آفریقایی انجام می­دهند) یا مانند زنبورهای کارنیولان تنها از موم استفاده می­کنند. هم اینک پژوهشگران کوبایی در پی یافتن دلیل این نکته­اند که چرا بره­موم تولید شده در نیم کره­ی شمالی تولید می­کردد. ممکن است این پژوهش­ها به ما کمک کند که چرا انواع دیگر زنبورهاکهبومی مناطق گرمسیری هستند بره­موم تولید نمی­کنند.
باید چنین فرض کنیم که تکامل در داستان بره­موم نقش برعهده دارد. می­دانیک که برخی از نژادهای زنبورعسل به دلیل جمع­آوری فعالانه­تر بره­موم از بقیه نژادها برتر هستند، به ویژه زنبوران قهوه­ای رنگ موه­های قفقاز که (نسبت به زنبورانی که در جنگلهای انبوه زندگی می­کنند) بره-موم بیشتری گردآوری می­کنند.
زنبورهای ایتالیایی، اوکراینی و زنبورهای خاور دور مقدار بره­موم بسیار کمتری جمع­آوری می­کنند. تئودریش (زنبورداری که در جزیره ون­کوور در بریتیش کلمبیا زندگی می­کند)می­گوید که زنبوران امروزی کمتر از گذشته بره­موم تولید می­کنند و بسیاری از ما زنبوداران به یاد می­آوریم که در گذشته زنبورهای سیاه قدیمی همه چیز را محکم به همدیگر می­چسباندند و شخص به راحتی می­توانست یک چهارم پوند بره-موم از دریچه ورودی کندو جدا کند. به نظر وی زنبورداران امروزی ملکه­هایی را پرورش می­دهند که تمایل به جمع­آوری بره­موم کمتری از خود نشان می­دهند تا با استفاده از این خصوصیت کاری­های­شان راحت­تر انجام گیرد.
ترکیبات بره­ موم
رزین و موم دو ترکیب عمده­ ی بره ­موم را تشکیل می­دهند، انجام بررسی­ها و تحقیقات زیاد در دهه ­های اخیر به ترکیبات متعدد و پیچیده بره­ موم اشاره می­کند.
در سال ۱۹۹۵، گرین­وی در آکسفورد ۱۵۰ ترکیب متمایز را در بره­ موم شناسایی کرد. بررسی­های تازه ­تر به شناسایی ۳۰ ترکیب دیگر انجامیده است. با بهبود و پیشرفت تجهیزات تجزیه های شیمیایی، ابعاد بیوشیمیایی این ماده بیشتر مشخص می­گردد و احتمال دارد که باز هم اجزای دیگری که تاکنون شناسایی نشده­ اند در آن یافت شوند.
ترکیبات شیمیایی بره ­موم با توجه به منطقه و منبع جمع­آوری آن توسط زنبورهای عسل متفاوت می­باشد. عوامل متعدد دیگری چون فصل و زمان و جمع­ آوری از فاکتورهای مهم تاثیرگذار در کیفیت آن است.
رزین­ها بخش اعظم فلاونوئیدها را تشکیل می­دهند(شاید تا ۴۰ نوع) که همراه با تعدادی از فنول­ها و اسیدها در این ماده یافت می­گردند. بره-موم دارای مقادیر بالایی از فلاونوئیدها می­باشد وهمین مواد است که بیشترین توجه پژوهشگرانی که در جستجوی موادی به اصطلاح «فعال» در بره­ موم هستند را به خود معطوف داشته است(یعنی آنهایی که بیش از همه گمان می­رود مسئول بروز خواص دارویی باشند.) برای بررسی عمیق­تر نقش فلاونوئیدها زمانی به این موشع باز می­گردیم و آثار داروشناسی و فیزیولوژیک آن را مورد توجه قرار می­دهیم.
اسیدهای چرب موجو در بره ­موم زنبورعسل یکسان بوده، ولی برخی از آنها منشاء گیاهی نیزدارند. وقتی بره­ موم تصفیه می­گردد، موم­ها عموماً از آن جدا می­شوند. با این همه آنها بخش جدایی­ ناپذیر و مهمی از بره ­موم به شمار می­ آیند و حاوی طیفی از عناصر ریزی هستند که گمان می­رود در درمان سوختگی­ها اهمیت داشته باشند.
بررسی­های بالینی، با استفاده از موم زنبورعسل برای درمان سوختگی­ها، در بیمارستانی در جنوب انگلستان در حال اجرا است.
طیف روغن­های فرار موجود در بره ­موم به گیاهان مورد استفاده زنبورعسل بستگی دارد . پتری دانشمند مجاری، روغن­های فرار جمع ­آوری شده از بره ­موم را با روغن­های فرار صنوبر که منبعی از رزین مورد توجه زنبورهای عسل می­باشد مقایسه کرده و بررسی­های میکروبیولوژیک، فعالیت مشابهی را علیه برخی از باکتری­ها و قارچ­ها نشان داد.
مقدار اندک دانه­ ی گرده که بره­ موم یافت می­شوند، ترکیبات پؤوتئینی آن را تشکیل می­دهند. گابریس محقق لهستانی، ۷۶ اسید آمینه متفاوت را در بره­ موم شناسایی کرده که مقدار آنها را بیش از ۱ درصد می­رسید. هفت اسیدآمینه­ ی دیگر هم به مقدار کم موجود بودند. گابریس بر این باور است که توان بره­ موم برای ترمیم بافت­ها، مربوط به وجود آرژینین در آن است، زیرا این ماده در تحریک تولید اسید نوکلئیک نقش دارد. همچنین ۱۴ عنصر ریزمعدنی در بره­ موم شناسایی شده است که از بین آنها، آهن و روی از همه فراوان-تر هستند. دیگر کانی­های یافت شده شامل طلا، نقره، منیزیم، جیوه و سرب می­باشند.
با انجام آنالیزه ­های شیمیایی بره ­موم در ال ۱۹۹۴ در کشور انگلستان مشخص شد، بره ­مومی که به مصرف کنندگان عرض می­گردید حاوی مقادیر زیادی سرب بوده است.
در تفسیر و توجیه این آلودگی توسط آلاینده­ ها، موارد متعددی گفته شده که از جمله می­توان به آلودگی­های جوی و نیز استفاده از کندوهایی که با رنگهای حاوی سرب رنگ­آمیزی شده­اند، اشاره کرد.
نکته­ ی قابل توجه دیگر این است که رزین میل ترکیبی بالایی با سرب دارد و حتی ممکن است آن را از بدن نیز جدا کند. فیلکس مورات در کتابش تحت عنوان «بره­ موم شفابخش طبیعی جاودان» داستان جالبی راجع به اینکه چگونه سرب خورده شده از دود اتومبیل را می­توان با نوشیدن شراب محلی به نام رتسینا از بدن پاک کرد، بیان می­کند!
مورات شرح می­دهد که وقتی حبه­ های انگور فشرده می­شوند و شراب برای نخستین بار آغاز به تخمیر می­کند، مقدار معینی از رزین تازه که از درختان کاج به دست می­ آید به درون تغار تخم ریخته می­شود، رزین موجود در رتسینا، میل به ترکیب با سرب و جیوه دارد، فلزات را جذب و آنها را به ترکیبات بی­ضرر تبدیل می­کند که از راه ادرار دفع می­گردند.
در سال­های اخیر بزرگترین کارخانه­ ی تصفیه بره­ موم در آریزونا به منظور جدا کردن سرب و سایر فلزات سنگین از بره­ موم تاسیس گردید.
در این تاسیسات با بهره ­گیری از فن­آوری نوین سوپر کلوئیدال که شامل عبور بره­ موم مایع از ستون حاوی رزین می­باشد، استفاده شده است. ذرات سرب به شکل انتهایی جذب رزین می­گردند. با وجود این شاید پرسش اصلی این باشد که آیا فلزاتی، مثل سرب که به نظر می-رسد بره­ موم؛ آنها را جذب می­کند، به منظور هدفی مثبت است یا این که میل ترکیبی طبیعی به عنوان یکی از راه­های طبیعی گردآوری سرب از محیط زیست عمل می­کند.
سایر ترکیبات آلی موجود در بره­ موم شامل ستون­ها، لاکتون­ها، کینون­ها، استروئیدها، اسیدبنزوئیک، استرها، ویتامین­ها و قندها می­باشند. با شناسایی دقیق­تر ترکیبات بره­ موم به اطلاعات موجود در زمینه­ ی خصوصیات بیوشیمیایی و داروشناسی آن نیز افزوده می­گردد.
باید باز هم مدت بیشتری با خود زنبورها باقی بمانیم و دریابیم که چگونه آنها بره­ موم را در کندوهای خود به کار می­برند.
عضویت در خبرنامه دریافت هفتگی اخبار
دنبال کنید