ایستگاه جفت­گیری زنبور عسل
ایستگاه جفت­گیری زنبور عسل
آگاهی داشته باشید که ایستگاه پرورش ملکه در گرگان وهمچنین اطراف املش (گیلان) از طرف وزارت جهاد سازندگی به وجود آمده که هر یک سالیانه حدود ۳۰۰۰ ملکه تولید و در اختیار زنبورداران قرار می­دهند. به علاوه جهادسازندگی کلاس­هایی برای یاد دادن راه­های تولید ملکه و جفت­گیری دادنشان برای زنبوردارها ترتیب داده به طوری که عده­ ای از زنبورداران هم ­اکنون سالیانه تعداد چند صد عدد ملکه تولید کرده و آنها را می­فروشند. البته این­ها نخستین قدم­ها برای رفع نیاز ملکه در کشور می­باشند که انشاءالله به تدریج زیادتر و به ویژه علمی­تر عمل خواهند کرد تا ملکه­ های پرقدرت­تر و محصو­ل­ تر در ایستگاه­ های جفت­گیری ملکه تولید گردند.
ایستگاه­ های جفت­گیری برای جفت­گیری دادن باید در مکان­هایی مطمئن باشند. چرا که در همین ایستگاه­ها، سرنوشت جمعیت­ هایی که در سال بعد باید فعالیت­ کنند تعیین می­کند.(جمعیت­هایی که باید پرمحصول و آرام باشند.)
تولید کنندگان ملکه باید از طرز زندگی و بیولوژی و آناتومی (ساختمان بدن) و به ویژه خواص توارثی زنبورعسل آگاهی کامل داشته باشند. تا قادر به تولید ملکه­ های خوب و پر محصول گردند. هیچ یک از نکاتی که در زیر برای ایستگاه­های  جفت­گیری که در همین فصل درباره هر کدام از آنها بحث خواهد شد نیز نباید فراموش شوند، نادیده گرفتن حتی یکی از آنها می­تواند بقیه نقشه ­ها را به کلی به هم زده و نتیجه ­ی زحمات را بی­فایده کند.
 و اما برسیم به این که ایستگاه جفت­گیری ملکه به طور کلی چیست، چه محاسباتی در آنجا باید صورت گیرد و چه شرایطی لازم دارد تا قابل قبول باشد.
مقصود از ایستگاه جفت­گیری، محلی است که در آن زنبورها به ویژه زنبورهای نر به تعداد زیاد و حداقل متناسب با تعداد ملکه ­هایی که باید جفت­گیری داده شوند نگهداری و یا تولید می­گردند.
در آنجا ملکه­ های باکره متعلق به جمعیت­های آرام که از قبل با برنامه ­ریزی صحیح تولید شده­ اند با نرهایی از جمعیت­های خوب و آرام و پرمحصول که پس از بررسی­های زیاد، انتخاب گردیده ­اند جفت­گیری داده می­شوند.
در ایستگاه جفت­گیری،تولید ملکه و زنبورنر به طبیعت واگذار نشده، برعکس انسان با استفاده از علم و دانش امروزی کنترل تولید را به دست گرفته تا اثرات بد و ناجالب طبیعت را حذف و خصوصیات خوب و اقتصادی را در ملکه­ها و در نتیجه در جمعیت­ها تثبیت کند.
تولید و ازدیاد زنبور نر در این مکان باید تا زمانی که نیاز به جفت­گیری است به طور مداوم به تعادای متناسب و حتی زیاد ادامه یافته و به هیچ­ وجه قطع نشود.
زنبورهای نری که در این جا تولید می­گردند باید اجباراً از نژاد و یا لااقل(در شرایط ایران)از جمعیت­هایی انتخاب گردند که از مدت­ها قبل تحت کنترل دقیق بوده و سلامت و قدرت جمع­ آوری عسل و آرامش و بی­ علاقگی آنها به نیش زدن مورد بررسی قرار گرفته باشد و خوبی آنها مورد تایید و بین همه­ ی جمعیت­ها به عنوان بهترین انتخاب شده باشند.
مکانی که برای ایجاد ایستگاه جفت­گیری برگزیده می­گردد باید تا شعاع ۱۰ کیلومتری­اش کندویی وجود نداشته باشد، در غیر این صورت زنبورهای نر کندوهای اطراف به ایستگاه جفت­گیری راه می­یابند و در جفت­گیری با ملکه­ ها شرکت کرده و برنامه­های تنظیم شده از قبل برای جفت­گیری ملکه­ها را به کلی به هم می­زنند.
طبق قوانین توراث مندل کارگرانی که از یک ملکه تولید می­گردند تنها ۵۰ درصد آنها خصوصیات ملکه را به ارث می­برند و ۵۰ درصد دیگر خصوصیات نرها را به ارث خواهند برد. هرگاه این نرها متعلق به کندوهای مستقر در ایستگاه جفت­گیری باشند بسیار خوب هستند چون از مدتها پیش درباره خواص خوب و برتر آنها بررسی کافی شده است و اصلا هدف از  ایجاد چنین ایستگاه­ هایی، جفت­گیری نرهای خوب با ملکه ­هایی است که به ایستگاه­ها آورده می­شوند. اگر نرهای جفت­گیری­ کننده به جمعیت­های بد و کم­ محصول و نیش زن تعلق داشته باشند، (زنبورستان­های اطراف) کارگرانی که از این ملکه­ها متولد می­گردند دارای خصوصیات بد بوده و در نتیجه جمعیت­های حاصل از آن بد و کم محصول خواهند شد. و این برخلاف هدفی است که ایستگاه­ های جفت­گیری ملکه احداث می­گردند. جود جمعیت­های دیگر در شعاع کمتر از ۱۰ کیلومتری ایستگاه، برنامه­ های تنظیم شده از قبل برای جفت­گیری دادن صحیح ملکه ­ها و تولید جمعیت­های خوب را به هم می­زند.
عده ­ای شعاع ۱۵ کیلومتر را برای کار کافی می­دانند که من با این موضوع موافق نیستم. دلیلش هم این است که هر چند شعاع پرواز زنبورهای کارگر حدود ۴ کیلومتر است ولی زنبورهای نر تا فاصله­ های خیلی زیادتر از ۵ کیلومتر و حتی بیش از ۱۰ کیلومتر هم از کندوهای­شان دور می­شوند. بنابراین نه تنها ایستگاه­ هایی که با شعاع ۵ کیلومتری ایجاد می­گردد، هنگام جفت­گیری ملکه­ هایشان مورد هجوم زنبورهای نر کندوهای اطراف قرار می­گیرند، بلکه ایستگاه­هایی که با شعاع ۱۰ کیلومتر به ­وجود می­آیند نیز به طور کامل از دسترسی زنبورهای نر زنبورستان­های اطراف­شان در امان نیستند. ولی قدر مسلم آن­که درصد اطمینان ایستگاه­های ۱۰ کیلومتری خیلی بیشتر از ایستگاه ­های ۵ کیلومتری است.
زنبورهای نری دیده شده­ اند که تا فاصله ۶۵ کیلومتری کندوهایشان نیز پرواز کرده­اند ولی البته پرواز تا چنین فاصله­ ای به ندرت اتفاق افتاده و امری کاملاً استثنایی است.
بهترین ایستگاه ­های جفت­گیری را تنها در جزایری که تا ساحل اقلاً ۱۰ کیلومتری فاصله داشته باشند می­توان ایجاد کرد. در چنین ایستگاه­هایی با اطمینان کامل می­توان ادعا کرد که ملکه ­ها صددرصد با نرهای همان ایستگاه­ ها جفت­گیری می­کنند. چون زنبورها معمولاً مایل به پرواز از آب­های وسیع نیستند و حتی اگر فاصله­ ی جزیره از ساحل تنها ۲کیلومتر باشد باز هم از آن عبور نمی­کنند.
جزایر قشم، هرمز، خارک و کیش در جنوب ایران نقاط مساعدی برای ایجاد ایستگاه­ های جفت­گیری در اواخر پاییز، تمام زمستان و اوایل بهارند. سایر ماه­ های سال به علت گرمای بیش از حد، جای مناسبی حتی برای نگهداری زنبورعسل نیست. در زمستان هم این کار تنها زمانی میسر است که آب کافی در این نقاط برای کاشت بعضیاز گیاهان عسل خیز موجود باشد.
تعداد گیاهانی که در آنجا می­رویند نسبتاً اندک بوده و شهدشان برای نگهداری چند کندو هم کافی نیست چه رسد به تولید ملکه­ای که نیاز به شهد و گرده فراوان دارد.
برای ایجاد ایستگاه در این جزایر ناچاراً باید کمبود گل­های عسل­خیز را با کاشت­ فراوان آنها جبران کرد.
گیاهان مزبور برای رشد و گل دادن احتیاج به آب کافی دارند. متاسفانه تقریباً در همه­ ی جزایر جنوب ایران آب برای خوردن ساکنین آن­جا هم وجود ندارد. تا زمانی که کمبود آب در این نقاط به صورت مساله­ ای مطرح گردد امکان ایجاد ایستگاه جفت­گیری ملکه بسیار کم بوده و یا اصلاً وجود ندارد.
تعداد زنبورهای نر در هر ایستگاه نیز موضوعی بسیار مهم است. اهمیت آن به قدری زیاد است که در صورت در نظر نگرفتن آن موجب عدم تعادل بین ملکه ­ها و نرها می­شود و در نتیجه خیلی از ملکه ­ها باکره می­مانند و یا جفت­گیری تعدادی از آنها ناقص صورت می­گیرد. چون همانطور که قبلاً گفته شد، درصد نه چندان کمی از ملکه­ها روزهای بعد از جفتگیری برای بار دوم و حتی تعدادی از آنها برای بار سوم از کندو بیرون آمده، پرواز کرده و در هر پرواز با چند نر دیگر جفت­گیری می­کنند تا حس کنند که کیسه­ ی ذخیره اسپرماتوزویید آنها پر شده است. در اسپرماتوزییدها در داخل کیسه­ ی ذخیره ملکه قادرند حدود ۳ سال زنده بمانند.
کم بودن تعداد نرها امکان جفت­گیری برای بار دوم و سوم را بسیار کمتر می­کند. در نتیجه جفت­گیری تعدا نسبتاً زیادی از ملکه­ ها ناقص انجام می­گردد. بنابراین در هر ایستگاه جفت­گیری تعدا نرها باید خیلی بیشتر از تعداد مورد نیاز ملکه­ ها باشند چون:
اولاً: همه­ ی نرها در پروازهای جفت­گیری به دلایل مختلف شرکت نکرده و تنها تعداد معینی از آنها با ملکه پرواز کرده و در صورت امکان با زهم تعداد اندکی با وی جفت­گیری می­کنند.
ثانیاً هر زنبور نر قادر است تنها یک بار در زندگی جفت­گیری کند و معمولاً پس از جفت­گیری و یا حتی گاهی در حالت جفت­گیری می­میرد.
ثالثاً: هر ملکه در هر پرواز معمولاً با چندین نر(اقلاً ۱۲ نر) جفت­گیری می­کند. در خیلی از موارد تعداد نرهایی که با وی جفت­گیری می­کنند از ۲۵ عدد هم تجاوز می­کند.
ذکر این نکات به این منظور است که این موضوع دقیق­تر و بهتر تفهیم شود که در ایستگاه­های جفت­گیری تعداد نرهای بالغ و آماده برای جفت­گیری همیشه باید خیلی زیاد باشند تا جفت­گیری­های کامل و مطمئن ملکه­ ها تضمین گردد. به خصوص این که خود ملکه هم از لحاظ مدت جفت­گیری محدودیت­های دارد. هر ملکه حداکثر تا ۴۰ روز پس از تولدش اگر جفت­گیری نکرده باشد، قدرت جفت­گیری ­اش را برای همیشه از دست می­دهد و دیگر جفت­گیری برایش امکان پذیر نخواهد بود. چنین ملکه­ ای ممکن است که تخم هم بگذارد ولی از تخم­هایش همیشه تنها زنبورهای نر به وجود خواهند آمد.
هنگام محاسبه به این طریق باشد که ۱۰۰ ملکه برای جفت­گیری داریم. اگر تصور کنیم که هر ملکه در ایستگاه با ۲۵ عدد زنبورنر جفت­گیری خواهد کرد، برای جفت­گیری دادن یک صدملکه حداکثر ۲۵۰۰ زنبور نر تکافو خواهد کرد، مرتکب خطایی بزرگ شده ­ایم چون خیلی از عوامل دیگر را که معمولاً باعث حذف تعداد زیادی از نرها خواهند شد در نظر نگرفته ­ایم، در نتیجه نباید هم انتظار موفقیت صددرصدی را داشته باشیم.
برای جفت­گیری معمولاً ملکه­ ی باکره و تعدادی از زنبورها و یک شان کوچک بافته شده ولی خالی و یا یک قاب کوچک با نوار موم پرچ شده را به طریقی که در قسمت جفت­گیری خواهد آمد در جعبه­ ی جفت­گیری ریخته و یک جمعیت خیلی کوچک تشکیل می­دهند. دو یا چند عدد از این جعبه­ ها را با زنبورها و ملکه در جعبه­ ی محافظتی قرار داده، مجموعه را در نقطه­ای از ایستگاه مستقر می­کنند تا جفت­گیری به طور طبیعی انجام گیرند. از روز پنجم هر روز تک تک جعبه­ ها کنترل می­گردند. شروع تخم­گذاری ملکه در سلول­ها علامت آن است که ملکه­ ها جفت­گیری­شان را انجام داده و می­توان آنها را از ایستگاه بیرون برده و فروخته شوند و یا در تعویض ملکه­ های پیر و فرتوت و یا ملکه ­های ضعیفی که کم تخم می­گذارند مورد استفاده قرار گیرند.
اگر ملکه ­ی جفت­گیری کرده هرچه زودتر از جعبه ­ی جفت­گیری بیرون نیاورده و مورد استفاده قرار نگیرد و مدتی در همان جعبه بماند، در هر سلول ۲ یا حتی چند عدد تخم می­گذارد. این کار امری طبیعی است و نباید آن را با نرزایی ملکه در نتیجه­ ی جفت­گیری نکردنش و یا نرزایی کارگران (که در این موارد هم در هر سلول ۲ یا چند تخم گذاشته می­شود.) اشتباه کرد. چون در این حالت تنها کمبود جا موجب چنین کاری شده است. چنین ملکه ­هایی معمولاً بسیار فعال بوده و در تشکیل جمعیت­های قوی از ارزش­ فوق­ العاده برخوردارند.
هنگام گذاشتن جعبه­ های جفت­گیری در داخل جعبه­ های باید سوراخ­های پرواز را حتی­الامکان در سمت­های مختلف گذاشت. گذاشتن سوراخ­های پرواز در یک سمت می­تواند باعث گردد که ملکه ­ها پس از جفت­گیری، هنگام بازگشت به داخل جمعیت­هایشان اشتباهاً به داخل جمعیت­های همسایه رفته و در آنجا با نیش کارگرانی که با بوی وی آشنایی ندارند مواجه شده و کشته شوند. متفاوت بودن سمت سوراخ­های پرواز تا اندازه زیادی به کمتر شدن تلفات ملکه کمک می­کند.
عضویت در خبرنامه دریافت هفتگی اخبار
دنبال کنید