کندو چیست؟کندو عسل طبیعی
کندو محلی است که زنبورها در آن متولد شده، زندگی می­کنند و خواهران و برادران خود را پرورش می­دهند و موادغذایی لازم را در آن انبار و ذخیره می­کنند. خلاصه این که کندو خانه و انبار ذخیره موادغذایی تابستانی و به ویژه زمستانی زنبورعسل است.
دو نوع کندو وجود دارد: الف-با قاب­های ثابت  ب-با قاب­های متحرک

 

عسل طبیعی کندو قاب ثابت

الف-کندوبا قاب­های ثابت یا کندوی محلی

هنوز هم انواع این کندوها در شهرستان­ها و روستاهای ایران دیده می­شوند. شان­های آن­ها به بدنه­ی کندو چسبیده و در نتیجه امکان باز و بسته کردن آن وجود ندارد و غیرقابل کنترل است.

در کندوی با قاب­های ثابت

، در صورت بروز هر گونه بیماری، هر چند کوچک و بی­اهمیت و یا سوء تغذیه، جمعیت آن محکوم به مرگ و نابودی است. حال آن­که در کندوهای با قاب متحرک(کندوهای جعبه­ای) این چنین نیست و زنبوردار می­تواند از وضعیت داخل کندو خبر داشته باشد و اقدامات لازم را انجام دهد. به همین دلیل کندوهای با قاب­های ثابت در حال از بین رفتن هستند.
انواع کندوهای با قاب ثابت
  • کندوهای تنه درختی: کندوی تنه درختی، قسمتی از تنه درخت به طول تقریبی یک متر و قطر حدود ۳۰ الی ۴۰ سانتی­متر است که داخلش

  •  را خالی و دو طرف آن را با تخته و گِل مسدود کرده­اند. در وسط کندوهای تنه درختی نقطه­ای را برای ورود و خروج زنبورها سوراخ می­کنند. این نوع کندوها در مناطق جنگلی شمال ایران مثل گیلان و مازندران و گرگان دیده می­شوند.
  • کندوهای گلی: کندوهای گلی به شکل استوانه­ای و مانند کندوی تنه درختی است، ولی از گِل رُس خام یا پخته درست شده­اند. قطر این استوانه­ها حداقل ۳۰ سانتی­متر و طول­شان حدود یک متر است. این کندوها امروزه در روستاهای اطارف اصفهان و به ویژه نواحی بختیاری دیده
  • می­شوند.
  • کندوهای سبدی: کندوهای سبدی مانند بشکه­ ای از تخته­ های کم­ عرض ولی طویل به طول و قطر کندوهای گلی درست شده­ اند. هزارها سال پیش در کشور ما وجود داشته و هنوز هم با همان وضع و ساختمان ابتدایی در حوالی خوانسار از این نوع کندوها نسبتاً زیاد دیده می­شد که فعلاً به سرعت در حال از بین رفتن است و به تدریج کندوهای جعبه ­ای(با قاب­های متحرک جانشین آن می­شود).
  • کندوهای کوزه ­ای: این نوع ک
  • ندوها از دو کوزه­ی تو در تو درست می­شوند. کوزه­ی جلویی معمولاً محل تخمگذاری ملکه و کوزه ­ی عقبی جای جمع ­آوری عسل است. کندوهای کوزه­ ای بیشتر در استانهای کردستان و کرمانشاه وجود داشته و هنوز هم مورد استفاده قرار می­گیرند. محصول عسل در این کندوها بسیار محدود است و هرگز از ۵الی ۸ کیلو در سال تجاوز نمی­کند. کندوهای کوزه­ای معمولاً در دیوار اطاق و خانه یا حتی در دیوار جداگانه کنار یک باغ محبوس هستند.
  • کندوهای کدویی: از این کندوها در خراسان یعنی اطراف اسفراین وجود دارند. هر کندو عبارت از کدویی است که داخلش را خالی کرده­ اند. کندوی کدویی هم مثل کندوی کوزه­ ای در دیوار جای­گذاری می­شود.
  • کندو با قاب های متحرک عسل طبیعی

ب-کندوهای با قاب­های متحرک
در ایران این کندوها را جعبه ­ای یا کندوهای فرنگ می­نامند. جنس آن از تخته است. ولی به تازگی نوع پلاستیکی آن نیز به بازارهای جهانی از جمله ایران وارد شده است. کندوی جعبه­ ای قابل باز کردن است و به هنگام لزوم می­توان قاب­هایش را بیرون آورده و داخل آن را کنترل کرد. این نوع کندوها تشکیل شده است از یک جدار که مثل جعبه  از چهار تخته یا دیواره درست شده، یک کف و یک سقف. در جلو آن سوراخی به ارتفاع ۷ میلی­متر و طول ۱۰ سانتی­متر به نام سوراخ پرواز وجود دارد که زنبورها از آن­جا به خارج رفت و آمد می­کنند.
تخته­ای به عرض ۸ سانتی­متر، متصل به سوراخ پرواز، به جدار کندو میخ شده که زنبورها هنگام بازگشت روی آن فرود می­آیند و از آن­جا از راه سوراخ پرواز به داخل کندو می­روند. این فرودگاه زنبورها، تخته پرواز نامیده می­شود. روز هر طبقه یک طبقه دیگر به همان اندازه به نام اطاق عسل قرار می­دهند. در ایران معمولاً اطاق عسل برابر نصف طبقه پایین(اطاق ملکه) است، به همین دلیل آن را نیم­ طبقه می­نامند. در داخل هر طبقه از کندو  عدد قاب چوبی با شان بافته شده از موم آویزان است که ته آن­ها از کف کندو فقط  سانتی­متر فاصله دارد. خوبی کندوهای پلاستیکی در کمی وزن آن­ها است. وزن یک کندوی سه طبقه ­ای چوبی خالی ۱۸ و و پلاستیکی ۵/۲ کیلوگرماست.

شان عسل طبیعی

قاب، دیوار، شان

برای ساختن شان­ها باید دیواره مومی را به قاب چسبانده و داخل کندو آویزان کرد. زنبورها دیواره را بافته و تبدیل به شان یا قاب بافته شده می­کنند. به منظور نشان دادن فرق بین قاب، دیوار و شان آن­ها را به طریق زیر تعریف می­کنیم:
قاب عبارت است از چهارچوبی، مثل قاب عکس، که از ۴ تخته باریک میخ شده به هم درست شده و بزرگی آن­ها در انواع مختلف کندوها با هم فرق دارند.
دیواره عبارت است از قسمت­ داخلی قاب که داخل آن سیم­دوزی شده  ویک صفحه مومی به آن چسبانیده ­اند. برای درست کردن دیواره، صفحه مومی را روی تخته موم­دوز گذاشته و قاب سیم­دوزی شده را روی همه آن­ها قرار می­دهند. آن­گاه سیم را به­ وسیله­ ی چرخی به نام چرخ موم­دوز به داخل صفحه مومی فشار می­دهند تا سیم به داخل موم فرو رفته آن­ها را به یکدیگر خوب بدوزد. برای اینکه هنگام کار، موم به موم­دوز نچسبد باید موم­دوز را داخل آب جوش گذاشت.
شان یا قاب بافته شده، دیواره­ ای است که زنبورها روی آن کار کرده و حفره­ها یا سلول­های ۶ ضلعی به تعداد زیاد و به عمق حدود ۱۲ تا ۱۸ میلی­متر برای ذخیره کردن عسل و گرده گل یا برای تخم­گذاری ملکه در روی آن درست می­کنند.
چهار طرف دیواره مومی را با کمی موم ذوب شده، به وسیله یک قاشق فلزی در محل تماسش باقاب به هم دیگر متصل می­کنند.
البته چسباندن قسمت پایین صفحه­ ی مومی با قاب لزومی ندارد. معمولاٌ زنبورها خودشان این کار را به عهده می­گیرند.
همان­طوری که پیش از این هم گفته شد بافتن دیواره و تبدیل آن به شان بافته شده کاری است که به عهده­ ی زنبورها است و آن هم تنها هنگامی امکان­پذیر است که در طبیعت گل، شهد و گرده به حد وفور وجود داشته باشد(بهار). شانِ بافته شده انبار ذخیره عسل و گرده گل به ویژه برای زمستان زنبورها است. ضمناً سلول­های آن محل تخم­گذاری ملکه و رشد لاروها است.
در اواسط بهار تعداد زنبورهای کندو خیلی زیاد می­شوند و احتیاج به جای بیشتر در کندو دارندو از طرف دیگر ملکه قسمت اعظم سلول­های موجود شان­ها را با تخم­هایش پُر می­کند و جا برای ذخیره کردن عسل بسیار کم است لذا روی کندو یک نیم طبقه یا یک طبقه­­­ی کامل به نام اطاق عسل یا طبقه دوم می­گذاریم. زنبورها در گرمای مناسب هوا، فصل و محیط پُر گل به سرعت این طبقه­ ی را با عسل پُر می­کنند. ساختمان طبقه بالای کندو اگر یک طبقه­ ی کامل باشد درست مثل طبقه پایین است با این تفاوت که دیگر کف و سقفی ندارد وتنها از یک جعبه­ی ۴ جداری و ۱۰ قاب تشکیل می­شود، ولی اگر نیم طبقه باشد چنان­که از اسمش نیز پیداست ارتفاع دیوارها معادل نصف ارتفاع دیوارهای طبقه پایین است و در نتیجه بلندی قای­هایش نیز برابر نصف قاب­های طبقه پایین می­باشد. ولی باز هم تعداد قاب­های آن ۱۰ عدد است. فاصله­ ی قاب­ها با دیوار کندو از هر طرف نیم سانتی­متر باید باشد.
انواع کندو
انواع کندوهای بین­ المللی با قاب­های متحرک که در ایران نیز رایج­ اند به قرار زیرند:
  • کندوی دادانت که قاب­های آن به طول ۴۳۵ و عرض ۳۰۰ میلی­متر است.
  • کندوی لانگستروت با قاب­هایی به طول ۴۴۱ و عرض ۲۳۳ میلی­متر است.
کندوی نرمال برای اولین بار در سال ۱۳۴۵ از آلمان به ایران آورده شده و دارای مزایایی است که دادانت و لانگستروت فاقد آن هستند.
اولین کندوی ساخته شده در ایران
نوع دیگری از کندوهای جعبه­ ای در استان اردبیل و اطرافش رواج دارد که در سال ۱۹۱۹ میلادی به وسیله­ ی یک مهاجر ارمنی به نام واگارشاک اوخوکیان درست شد و در اطراف مشکین شهر مورد استفاده قرار گرفت. این اولین کندوی جعبه­ ای بود که در ایران ساخته شده بود.
کندوی اردبیلی از ۴ تخته که پهنای هر یک ۲۵ سانتی­متر و طول تقریبی ۱ متر درست شده که دو انتهایش نیز به وسیله­ی ۲ تخته بسته می­شود و در وسط دارای یک سوراخ پرواز است.
قاب­هایی که داخل آن آویخته می­شوند کوچک هستند ولی تعدادشان می­تواند به ۱۵ الی ۲۰ عدد برسد. این کندوها که هنوز به مقدار کم در منطقه استفاده می­شود، فاقد استاندارد­های بین­ المللی است.
نوعی دیگر کندو وجود دارد که دیوارها و سقفش را از کاه درست می­کنند. برای درست کردن آن کاه را زیر پرس قرار می­دهند. کندوی کاهی را می­توان به هر اندازه (لانگستروت: دادانت یا طبیعی) درست کرد. در استان­های شمالی کشور ما که برنج زیاد کاشته می­شود، کاه برنج فراوان بوده و مصرف زیادی ندارد. در این مناطق و هر منطقه­ ای که در آنجا کاه زیاد باشد، از آن می­توان در ساختن کندوهای کاهی استفاده کرد. بهره­ برداری از کندوهای کاهی بیشتر برای نقاط خشک و کم­باران کشور ما مثل استان­های مرکزی قابل توصیه است تا استان­های پرباران مانند مازندران به ویژه گیلان. ولی در این دو استان هم می­توان از آن­ها با نصب یک نایلون روی سقف­شان در خارج از کندو استفاده کرد.
همه­ ی کندوهایی که تاکنون نام برده شدند از بالا باز می­شوند. یعنی برای باز کردن آن­ها باید سقف کندو را برداشت تا به قاب­ها و شان­ها دسترسی پیدا کرد. این کندوها تنها در هوای آزاد قابل استفاده هستند.
کندوهایی که برای استفاده و نگهداری در اطاق­های سربسته درست می­شوند ۲ یا ۳ طبقه است و از پشت باز می­شوند. در نتیجه می­توان ان­ها را روی هم گذاشت و دیواری از کندوها بوجود آورد. این کندوها را می­توان ۲ یا حتی ۳ ردیف روی هم چید و پشت آن­ها اطاقکی برای گذاشتن وسایل کار ترتیب داد و یا تعدادی از کندوها را روی تریلی در ۳ قسمت و هر سمت ۲ تا ۳ ردیف گذاشت. از سمت چهارم(قسمت عقب تریلی) به عنوان درب ورودی استفاده کرد. به طوری که در قسمت میانی تریلی اطاقکی درست شودو هرگاه روی مجموعه سقفی بگذارند اطاقک کاملتر می­شود و زنبوردار می­تواند پس از مهاجرت در آن زندگی کند و همان­جا نیز بخوابد. در چنین وضعی نقل و انتقال یعنی مهاجرت دادن کندوها بسیار ساده می­شود.کافی است تریلی را به تراکتور وصل و به نقطه­ ی جدیدی انتقال می­دهند و پس از رسیدن به محل جدید، تریلی را از تراکتور جدا کرد. به این طریق زحمات اصلی و سخت در مهاجرت کندوهای زنبورستان که حمل کندوهای سنگین با دست به کامیون و پیاده کردنشان در محل تازه باشد حدف می­شود. این کار تنها با کندوهای جعبه­ای که از پشت باز می­شوند میسر است.
ارجحیت اصلی کندوهای جعبه­ ای نسبت به همه انواع کندوهای محلی با قاب­های ثابت در این است که هر زمان که لازم باشد می­توان درب یا سقف کندوی جعبه ­ای را باز کرد و در صورت لزوم کمک­های لازم را به جمعیت رساند. این کار در کندوهای محلی غیرممکن است و سرنوشت آن­ها به طبیعت واگذار می­شود.
برتری دیگر کندوهای جعبه­ ای بر کندوهای محلی در این است که در صورت تنگ شدن جای زنبورها (به دلیل قوی شدن جمعیت) با گذاشتن یک یا دو طبقه روی کندوی جعبه­ ای مسئله­ ی تنگی جا حل می­شود. در صورتی که برای کندوهای محلی این وضع لاینحل است.
تبدیل کندوها
مقصود از تبدیل کندو، بیرون آوردن جمعیت زنبورعسل از کندوی قدیمی مثل کندوی تنه درختی و کندوی سبدی و… و ریختن جمعیت آن به داخل کندویی مدرن و جعبه­ ای با قاب­های متحرک است، به صورتی که زنبورها و شان­ها در این نقل و انتقال و تعویض، کمترین صدمه را تحمل می­کنند. این کار اصولی دارد که به شرح آن خواهیم پرداخت.
تاکنون بیش از ۵/۱میلیون کندوی زنبور عسل در ایران سرشماری شده است. تا چند سال پیش از این، بیش از ۸۵ درصد آن کندوها جعبه­ای بودند و تنها حدود ۱۵% را کندوهای محلی تشکیل می­دادند و بیشتر کندوهای جعبه­ای موجود در ایران از نوع لانگستروت هستند. امروزه تعداد کندوهای محلی به ۵درصد رسیده است.
عیب بزرگ کندوهای تنه درختی یا سبدی در عدم امکان کنترل وضع داخلی آن­ها است.
خصوصاً به دلیل غیرمتحرک بودن قاب­ها، امکان کار با زنبور وجود ندارد و در صورت بروز هرگونه مشکلی برای زنبور باید آن را به دست طبیعت سپرد. کندوهای محلی کم­محصولند و حداکثر محصول­شان از ۱۰ کیلو در سال معمولاً تجاوز نمی­کند، در صورتی­که مقدار محصول کندوهای جعبه­ای، در صورت مساعد بودن محیط  و یا انجام چند مهاجرت به ۱۰ برابر این مقدار هم می­تواند برسد. در استرالیا و نیوزلاند برداشت ۱۵۰ کیلو عسل در سال از یک کندو کار فوق­العاده­ای نیست. آمارها در ایران نشان می­دهد که با چند مهاجرت به موقع میزان برداشت عسل از هر کندو به ۹۶ کیلو نیز رسیده است.
کندوهای غیراقتصادی محلی تا اوایل قرن بیستم هم در اروپا و آمریکا وجود داشتند ولی از دهه­ی اول این قرن، تبدیل به کندوهای جعبه­ای شده و دیگر از آن­ها خبری نیست در ایران متأسفانه هنوز تعداد کندوخای محلی بسیار زیاد است که باید هرچه سریع­تر به کندوهای جعبه­ای تبدیل شوند.
شرایط تبدیل کندوها
الف-هوا زیاد گرم نباشد(حدود ۲۰ درجه سانتی­گراد).
وقتی که شان­ها را از کندو بیرون می­آورید زیاد نرم نشده و خراب نگردند و در نتیجه لاروهای موجود در آن بی­جهت تلف نگردند.
ب-محیط، گل و شکوفه فراوان داشته باشد.
تنها در صورت وجود گل و شهد در طبیعت است که جمعیت پس از انتقال به کندوی جعبه ­ای قادر خواهد بود که تمام خرابی­ها و کمبودهای ایجاد شده در اثر انتقال و تبدیل را جبران کند و خود را نجات دهد. تبدیل در محیط بی­گل و گیاه و حتی کم­گل همیشه بی­نتیجه خواهد بود و زنبورها پس از مدتی در کندوی تازه خواهد مرد. لذا به دو روش می­توان این کار را انجام داد.
  • تبدیل عادی: فرض کنید که یک کندوی محلی(سبدی) داریم که می­خواهیم آن را تبدیل به یک کندوی مدرن کنیم. ابتدا یک کندوی مدرن پلاستیکی در نزدیکی ان قرار می­دهیم، چون کندوی سبدی پر از زنبور است و شان­ها نیز به جدارش چسبیده­ اند. برای این کار باید نخست جای کندوی پلاستیک و سبدی را با دقت زیاد با هم عوض کنیم، به طوری که دریچه­ی پرواز کندوی پلاستیکی دقیقاً در جایی قرار گیرد که دریچه پرواز کندوی سنتی قرار داشته است.
دلیل این کار هم این است که چون کندوی محلی از ماه­ها قبل در همان نقطه قرار داشته، زنبورها هنگام ورود و خروج به این نقطه عادت کرده­ اند و هنگام بازگشت به کندو به همین نقطه که آدرس آن را در مغزشان دارند، به طرف کندوی خود بازگشته و از آن­جا از راه سوراخ پرواز به داخل کندو می­روند. زمانی که کندوها را عوض می­کنید، زنبورهایی که در خارج از کندو بوده­اند، در بازگشت وقتی که به سوراخ پرواز کندوی تازه می­رسند، نخست مدتی در همانجا سرگردان می­شوند؛ زیرا رنگ و فرم کندوهایشان به کلی عوض شده و کندوی تازه برایشان ناآشنا است ولی بالاخره به داخل کندوی تازه پلاستیکی رفته و به جستجوی جمعیت و ملکه­ ی خود می­پردازند.
از طرف دیگر در دو طرف خارجی چند قاب خالی را با میخ­های خیلی ریز(هر طرف قاب حدود ۱۲ تا ۱۵ میخ( به شکل زیکزاک( به شکل ۷ و۸) می­کوبیم، آن­گاه یک سمت قاب­ها را با نخ نازک و یا سیم گالوانیزه بندکشی می­کنیم.
سطح یک تخته بزرگ را با ابر می­پوشانیم و قاب سیم­کشی شده را روی آن قرار می­دهیم به طوری که سطج سیم­کشی شده در زیر قرار می­گیرد. شان­ها را یکی پس از دیگری از داخل کندوی سبدی با چاقویی نیز با کاردک می­بریم. و زنبورهای روی آن را داخل کندوی پلاستیکی تکان می­دهیم. در صورت لزوم با یک برس یا پَر مرغ و یا پَر غاز بقیه زنبورهایی را که روی شان­ها قرار دارند به داخل کندوی پلاستیکی می­ریزیم. این کار را ادامه می­دهیم تا همه­ی شانه­ها از زنبور خالی شوند.
توجه: در این مرحله نکته مهم این است که باید حتماً ملکه­ ی سالم را با چشم دید و آن را به آرامی داخل کندوی پلاستیکی فرستاد بدون این که به او آسیبی برسد.
شان­های بریده شده اگر حاوی عسل بود آن را درظرفی جدا قرار می­دهیم و درصورتی که حاوی لارو و نوزاد بود آن را روی بندها یا سیم­های قاب می­گذاریم و آن را با موم وصله کاری می­کنیم، تا آن­جا که ممکن است سطح قاب را به کمک شان­های قطعه قطعه شده پُر می­کنیم. بعد از اتمام این کار سطح دیگر قاب را هم که قبلاً میخ­کاری کرده بودیم بندکشی می­کنیم به طوری که تکه­های موم بین ۲ بندکشی قرار گیرند. پس از همه­ی این کارها قاب­ها را داخل کندو آویزان می­کنیم تا زنبورها کار تعمیر موم­های صدمه دیده را شروع کنند. در صورت کمبود موادغذایی یعنی عسل در داخل شان­ها، تغذیه مصنوعی یا شربت یک به یک یعنی شربتی که با ۱ لیتر آب و ۱ کیلو شکر تهیه شده نباید فراموش شود. تغذیه مصنوعی را اقلاً یک هفته هر شب با وجود فراوانی شهد در محیط باید ادامه داد. در صورت لزوم به جای شکر از عسل استفاده می­کنیم. در پایان کندو سنتی را روی زمین خالی می­کنیم و تمامی اجزاء کندوی سنتی و خرده شان­ها را تمیز جارو می­کنیم و ضمن بازدید مرتب از احتمال غارت جلوگیری می­کنیم.
  • تبدیل فنی: الف-اساس این روش در مجبور کردن جمعیت­های موجود در کندوهای محلی به بچه دادن است، آن هم به هر طریقی که ممکن است. چه از راه تقویت جمعیت و چه به وسیله­ی تنگ کردن کندوها.
بچه­ ها وقتی که از کندوها خارج شدند و روی درخت آویزان شدند آن را داخل یک کندوی جعبه­ای ریخته و پس از یک ساعت چند دیواره داخل کندو آویزان کنید .سه روز پس از گرفتن بچه، تغذیه­شان را شروع کنید، چند شبی این کار را ادامه دهید.
ب-راه دیگر تبدیل؛ عبارت است از تغییر محل کندوی محلی قدیمی.
در جای کندوی محلی قدیمی یک کندوی جعبه­ ای مدرن می­گذارند. تا همه زنبورهای قادر به پرواز به داخل آن برگردند. داخل کندوی جعبه­ ای تعدادی شان بافته شده خالی با کمی عسل و به ویژه یک قاب با لاروهای ۱ تا ۳ روزه آویزان می­کنند تا زنبورهای این جمعیت که ملکه ندارند (چون ملکه در کندوی محلی باقی مانده است) بتوانند با استفاده لاروهای مزبور برای خودشان ملکه­ای تازه تولید و قادر به ادامه­ ی زندگی شوند.
ج-همان اقدامات بالا را انجام دهید، تنها به جای دادن یک قاب با لاروهای ۱تا ۳روزه، یک ملکه­ی جفت­گیری کرده در قفسه­ای که سوراخ خروجی آن با خمیر شیرین گرفته شده می­دهند. که ۱ تا ۳ روز پس از قبول شدن، تخم­گذاری را شروع می­کند. ارجحیت این روش نسبت به روش قبلی در این است که دیگر لزومی ندارد که یک ماه منتظر تولد و جفت­گیری کردن ملکه انتظار کشید تا تخم­گذاریش را شروع کند.
کندو شیشه ای عسل طبیعی
کندوی شیشه­ ای
کندوی شیشه ­ای مثل هر کندوی دیگر، محل زندگی و تلاش زنبورعسل است؛ اما به دلیل فضای محدودی که دارد؛ جمعیت آن خیلی کنار از یک کندوی معمولی است. این کندو یک وسیله­ ای آموزشی به شکل مکعب مستطیل است که حداقل دو طرف آن، به جای چوب با شیشه ساخته شده تا بتوان  به راحتی آن را دید.
در کندوی شیشه­ ای معملاً ۲ عدد شان وجود دارد که یکی در بالا و دیگری در پایی کندو قرار می­گیرد. این کندو را می­توان در داخل آپارتمان و یا یکی از اتاق­های منزل نصب کرد. مناسب­ترین محل برای نصب کندوی شیشه­ای، پشت پنجره­ ی اتاق است.
موادو وسایل لازم برای ساختن کندوی شیشه­ای
یک کندوی شیشه­ای از دو قسمت تشکیل شده است که عبارتند از:
الف) قسمت خارجی یا بدنه             ب)قسمت داخلی یا شان
مواد و وسایل لازم برای ساختن بدنه
  • دو قطعه چوب به ابعاد «۲×۸×۵۰» سانتیمتر (بدنه­ها)
  • یک قطعه چوب به ابعاد «۲×۵×۵۲» سانتیمتر (سقف)
  • هفت قطعه چوب به ابعاد «۱×۳×۵۲» سانتیمتر(اتصال)
  • یک قطعه چوب به ابعاد «۳×۲۵×۶۰» سانتیمتر(کف)
  • هشت عدد پیچ مخصوص ۴ سانتیمتری
  • یک قطعه توری فلزی مخصوص پنجره به ابعاد «۱۰×۲۰» سانتیمتر
  • چهار قطعه شیشه ۲ یا ۳ میلی­متری به ابعاد «۵۰×۵۰» سانتیمتر. در دو قطعه شیشه­ها، در فاصله­ی ۳ سانتی­متری از لبه و درست در وسط یک ضلع، سوراخی به قطر ۵/۲ سانتیمتر ایجاد کنید.
  • دو قطعه فیلم رادیولوژی استفاده شده یا طلق و یا مقوای نازک به ابعاد «۵۰×۵۰» سانتیمتر
  • یک طلق شفاف یا یک قطعه فیلم رادیولوژی بی­رنگ یا یک مقوای نازک به ابعاد «۱۵×۲۵» سانتیمتر.(به جای این­ها می­توانید از یک قطعه لوله­ی پلاستیکی بی­رنگ به قطر ۵/۲ و طول ۲۵ سانتیمتر استفاده کنید. به عنوان مدخل پرواز)
  • یک قطعه تخته سه­لای بزرگ یا مقوای کارتنی ضخیم یا توری مخصوص پنجره، به اندازه­ی پنجره­ای که قرار سد کندو به آن وصل شود(پوشش پنجره).
  • یک ورق کاغذ سمباده­­ی مخصوص چوب.
  • ۲۰ عدد میخ ریز ۱ سانتیمتری یا ۲۰ عدد پونز.
  • چسب چوب.
مواد لازم برای ساختمان شان
یک شان به ابعاد «۲۳×۴۸» سانتیمتر.(آماده ­ی آن در فروشگاه­های وسایل دامداری موجود است.) ابزار مورد نیاز برای درست کردن کندو عبارتند از: آچار، پیچ­گوشتی، چکش، گونیا،متر و سوهان، چوب ساب.
طریقه نصب کندوی شیشه­ ای
برای نصب این کندو در پشت پنجره، دو عدد نبشی فلزی به ابعاد «۲۵×۲۵» سانتیمتر، چهار عدد پیچ و رول پلاک ۳ سانتیمتری و هار عدد پیچ مخصوص ۲ سانتیمتری نیاز است.
کندوی شیشه ­ای را به دو دلیل به پشت پنجره نصب می­کنیم.
اول اینکه در صورت لزوم با استفاده از نور طبیعی، بتوانیم داخل ان را ببینیم.
دلیل دوم این این که زنبورها بتوانند به راحتی از کندو خارج و نیز وارد آن شوند.
مشخصات محل نصب
در نصب کندوی شیشه­ ای بهتر است پنجره­ای را انتخاب کنید که رو به آفتاب باشد و نور از آن وارد اتاق شود. این نوع  پنجره­ها را پنجره­ی رو به قبله یا پنجره­ی جنوبی می­گویند.  در صورتی که پنجره­های جنوبی منزل­تان برای نص کندو مناسب نبود، می­توانید از پنجره­های شمالی نیز استفاده کنید.
پنجره­ای که برای نصب کندو انتخاب می­شود، نباید در دسترس بچه­ها و نزدیک محل رفت­وآمد افراد باشد. بنابراین پنجره­های طبقات بالای ساختمان برای این منظور مناسب­تر است.
اگر در پیلوت آپارتمان زندگی می­کنید، بهتر است که از نصب کندو شیشه­ ای در پنجره خودداری کنید. همچنین اگر پنجره­ ی داخل اتاق لبه داشته باشد، می­توانید کندوی شیشه­ای را روی آن قرار دهید. به طوری که مدخل پرواز به سمت بیرون قرار گیرد.
اگر پنجره بدون لبه باشد لازم است که تکیه گاهیی برای آن بسازید.
  • یک قطعه تخته­ ی سه لای بزرگ یا مقوای کارتنی ضخیم یا توری مخصوص پنجره را به اندازه ­ی پنجره­ای که قرار است کندو به آن وصل شود، ببریدو فاصله­ی ۱۰ سانتیمتر در وسط یکی از لبه­ های آن،سوراخی به قطر ۴ سانتیمتر ایجاد کنید(این سوراخ با مدخل پرواز منطبق می­شود) این قطعه را پوشش پنجره می­گویند، یک قطعه تخته به ابعاد «۲×۱۰×۱۵» سانتیمتر را کاملاً در زیر تخته­ ی پوشش پنجره بکوبید. این تخته به تخته­ ی پرواز موسوم است که زنبورها از آن برای فرود آمدن یا پرواز کردن استفاده می­کنند.
در مرحله­ ی بعد ، پوشش پنجره را با احتیاط در داخل قاب پنجره قرار دهید  آن را جدار پنجره محکم کنید. سپس دو عدد نبشی را به فاصله­ی ۴ سانتیمتر از هم، طوری به پشت پنجره­ی داخل اتاق نصب کنید که حدود ۵ سانتیمتر بالاتر از لبه­ ی پنجره­ قرار گیرد. برای نصب نبشی­ها به دیوار از رول پلاک و پیچ استفاده کنید. سپس کندو را به گونه­ای روی نبشی­ها قرار دهید که فاصله­ی آن­ها تا لبه­ی تخته­ی کف کندو مساوی باشد. در مرحله­ی بعد، کف کندو را با پیچ به نبشی­ها متصل کنید.
اکنون، مدخل پرواز را در سوراخ پوشش پنجره قرار دهید و سردیگر آن را وارد کندو کنید. مدخل پرواز باید بر کندو و پوشش پنجره عمود باشد.
در این مرحله که کندو با فضای بیرون مرتبط شده است، باید دقت کنید که درزی بین مدخل پرواز و سوراخ کندو و سوراخ پوشش پنجره وجود نداشته باشد. در صورت وجود درز، آن را با پنبه پر کنید. سپس مقوا یا فیلم رادیولوژی را که در بین شیشه­ های جلویی کندو قرار دارد، از مقابل مدخل پرواز به آرامی بالا بکشید و مدخل را کمی بیشتر وارد کندو کنید تا به اندازه­ی ۲ میلیمتر از شیشه داخلی بگذرد. روی مدخل پرواز را با مقوای سیاهی بپوشانید و دقت کنید که چیزی داخل آن را مسدود نکرده باشد. مدخل پرواز باید از هر دو طرف پوشش پنجره و سوراخ کندو کاملاً متصل شده باشد.
طول لوله­ ی ارتباط دهنده­ی مدخل پرواز و فضای بیرون، حداکثر باید ۲۵ سانتی­متر باشد. چنانچه طول لوله از این مقار بیشتر شود، احتمال گیج شدن زنبور پیش می­آید.
حالا، لایه­ های تاریک کننده­ی کندو را بازبینی کنید. لایه­ی عقبی باید حدود یک سانتیمتر از لبه­ ی شیشه­ ها بالاتر باشد تا در موقع لزوم بتوانید به راحتی آن را از بین شیشه­ها تا حد مورد نیاز بیرون بکشید. لایه­ی جلویی از لایه­ی عقبی بیشتر بالا می­ماند؛ چون لبه­ی لایه­ی جلویی روی مدخل پرواز است و تا انتها در بین شیشه­های کندو قرار نمی­گیرد، مگر زمانی که بخواهید راه ورود و خروج زنبورها را به کندو ببندید. در این صورت، باید مدخل پرواز را آن­قدر بیرون بکشید که لایه­ ی تاریک کنده پایین بیفتد و سوراخ کندو را کاملاً مسدود کند.
در صورت بسته شدن سوراخ کندو، مدخل پرواز را از کندو خارج کرده و بلافاصله به­وسیلی یک دستمال آن را مسدود کنید تا زنبورهای داخلش وارد اتاق نشوند. در این موقع می­توانید کندو را برای رسیدگی به کارهای لازم، به بیرون از اتاق ببرید.
توجه داشته باشید که در موقع نصب مجدد کندو هم باید تمام مراحل ذکر شده را تکرار کنید. به علت این­که مرحله­ی نصب کندوی شیشه­ای نیاز به دقت زیاد دارد. باید قبل از نصب به اندازه­ی کافی تمرین کنید، پس از نصب دقیق کندوی شیشه­ای، بای کندو را برای زنبورگذاری آماده کنید.
روش زنبورگذاری در کندوی شیشه­ ای
به دو روش می­توانید  در کندوی شیشه­ای زنبورگذاری کنید:
الف)به روش شان آماده               ب)به روش استفاده از ملکه­ی بارور
زنبورگذاری به روش شان آماده: در این روش، باید دو عدد شان موم­دار را به همراه زنبورهای ملکه و زنبورهای آن و یا یک بچه کندو، از زنبوردارها بخرید. برای این کار زمانی که کندو بچه داد،به سراغ زنبوردارها بروید و در همانجا شان­ها را در کندوی شیشه­ای قرار دهید.
زنبورگذاری به روش استفاده از ملکه بارور
در این روش زنبورگذاری، یک ملکه بارور را در کندو قرار دهید تا پس از مدتی تخم­گذاری کندو برای کندوی شما جمعیت قابل توجهی را فراهم آورد.
در این روش نیاز نیست که کندو را به بیرون از اتاق ببرید، فقط کافی است که یک ملکه­ی بارور را در قوطی ک.چکی که به آن «قفس ملکه» گویند، قرار دهید. قفس ملکه را از سمت سوراخ­دار آن به شیشه­ ی پشت کندو نزدیک کنید و شیشه ­های عقب کندو را کمی بالا بکشید.در این مرحله، درب قفس ملکه را باز کنید تا ملکه وارد کندو شود.
نگهداری از کندوی شیشه­ ای
  • در مواقع ضروری، راه عبور نور به داخل کندو نباید باز بماند چون در این صورت زنبورهای عسل وقت و انرژی زیادی را صرف پوشاندن سطح شیشه­ها با موم می­کنند که تمیز کردن آن هم، کار مشکلی است. پس فقط هنگامی که قصد دارید فعالیت زنبورها را مشاهده کنید لایه­ی فیلم یا لایه­ی مقوایی را به اندازه­ای که بتوانید داخل کندو را ببینید، بالا بکشید. پس ازانجام کار خود، بلافاصله لایه­ی مزبور را سر جایش برگردانید تا راه ورود نور به کندو بسته شود.
  • از ایجاد سرو صدای زیاد در اطراف کندو خودداری کنید، چون این کار باعث ناراحتی زنبورها می­شود.
  • همیشه مدخل پرواز را بازبینی کنید تا از دو طرف کاملاً محکم باشد، مدخل پرواز باید تاریک باشد، در غیر این صورت زنبورها از داخل، سطح آن را با موم می­پوشانند.
  • پنجره­ی اتاقی را که کندوی شیشه­ای به آن وصل است، باز نکنید چون زنبورها به خاطر ورود کندو، به سمت پنجره می­آیند و اگر باز باشد، به راحتی وارد اتاق می­شوند.
  • هنگامی که کندو در داخل اتاق است، شیشه­های اطراف آن را بیرون نیاورید، چون زنبورها از کندو خارج شده و در اتاق پراکنده می­شوند. هنگامی که لازم است کندو را باز کنید، آن را به فضای آزاد ببرید و حتماً از وسایل ایمنی استفاده کنید.
  • حتی­المقدور در هنگام شب، نور مستقیم از بیرون به مدخل کندو نتابد. چون ممکن است زنبورها جذب آن شوند.
برداشت عسل از کندوی شیشه­ ای
بهترین زمان برای برداشتن شان عسل موقعی است که حجره­های آن پر از عسل باشد. اگر همه حجره­های شان عسل نداشت و تعدا کمی ازآن حاوی گرده یا نوزاد بود، برداشتن آن اشکالی ندارد.
حجره­ های نوزادان کِرمی شکل به راحتی قابل شناسایی است. حجره­های گرده نیز به رنگ زرد یا نارنجی می­باشند.
برای برداشت عسل از کندوی شیشه­ای، ابتدا کندو را با رعایت نکات ایمنی به فضای آزاد ببرید. سپس مدخل پرواز را به آرامی باز کنید. با عمل دود دادن، زنبورها به هیجان آمده و جنب و جوش بیشتری از خود نشان می­دهند.در این هنگام، هیچ واکنشی از خود نشان نداده به آرامی شان عسل مورد نظر را خارج کنید و به جای آن یک شان آماده با حجره ­های خالی در کندو قرار دهید. سپس، شان عسل را به همراه زنبورهایی که روی آن نشسته ­اند، کمی دورتر از کندو ببرید و با دودی بر روی آن بدمید.
نکته مهم در مورد برداشت عسل در کندوی شیشه­ ای این است که  هرگز نباید هر دو شان را با هم از کندو خارج کنید. اگر هر دو شان پر از عسل بود. اول شان پایین و سپس شان بالا را بردارید و به جای شان پایین، یک شان خالی در کندو بگذارید. در این حالت زنبورهایی که وارد کندو می­شوند، ابتدا روی شان خالی پر می­کنند و کم­تر به طرف شان بالایی که عسل دارد، می­روند.
عضویت در خبرنامه دریافت هفتگی اخبار
دنبال کنید